“Çocuğum için Havo tavsiyesi verildi ama ben VWO’ya gitmesini istiyorum, bu mümkün mü?”

“Çocuğum için Havo tavsiyesi verildi ama ben VWO’ya gitmesini istiyorum, bu mümkün mü?”

“Bu tavsiyenin belirlenmesinde okul, 6, 7 ve 8. gruplardaki öğrenci izleme sistemi (LVS) sınav sonuçlarına bakıyor” diye belirtiyor Robin Teunisse, Onderwijs Consumenten Organisatie (OCO) eğitim danışma merkezi koordinatörü.

“Bunun yanında çocuğun çalışma disiplini, sosyal-duygusal gelişimi, davranışları ve motivasyonu da dikkate alınıyor. Bu nedenle genellikle ilkokuldaki iki eğitimci, her çocuğun durumunu birlikte değerlendiriyor. Ardından bu tavsiye velilerle yapılan bir görüşmede açıklanıyor ve veliler soru sorabiliyor.”

Özetle: çocuğun nasıl çalıştığı ve kendini nasıl yönettiği değerlendirilir. Bunun için yasal olarak belirlenmiş kurallar yoktur; dolayısıyla okullar arasında farklılıklar olabilir.

Teunisse’ye göre “yüksek” ya da “düşük” diye bir tavsiye yoktur:
“Bazı çocuklar dilde, bazıları matematikte daha iyidir. Kimisi teorik konularda güçlüdür, kimisi ise daha pratiktir. Burada bir değer yargısı yok; önemli olan tavsiyenin çocuğa uygun olmasıdır.”

Ebeveynlerin farklı beklentileri

Peki ya ebeveynlerin, öğretmenlerin verdiği seviyeden çok farklı bir beklentisi varsa?

Teunisse: “Ebeveynlerle öğretmenler arasında görüş ayrılığı olabilir. Örneğin ebeveynler çocuklarının havo yerine vwo’ya gitmesini isteyebilir. Tavsiyem, bu konuda zamanında ve yapıcı bir şekilde konuşulmasıdır. Çocuklar genellikle ebeveynlerinin beklentilerini karşılamak ister ve bu baskıyı hisseder. Ama asıl önemli olan: çocuk ne istiyor?”

Bu nedenle Teunisse, 8. sınıfı beklemeden 6. ve 7. sınıflardaki görüşmelerde okulun öngörüsünü sormayı ve ebeveynlerin kendi beklentilerini dile getirmesini öneriyor. “Bu, sonradan yaşanabilecek hayal kırıklıklarını ve çatışmaları önler.”

Kesin tavsiye sınavdan sonra

Şubat ayında ülke çapında orta öğretime geçiş sınavları (doorstroomtoets) yapılır. Mart ayında ise çocuk kesin okul tavsiyesini alır.
“Eğer bu sınav sonucu, geçici tavsiyeden daha yüksek çıkarsa, ilkokul tavsiyeyi yükseltmek zorundadır. Okul bunu yapmazsa, bunun için geçerli bir gerekçe sunmalıdır.”

Testlere hazırlık kursları mucize yaratmaz!

Birçok ebeveyn, sonuçları yükseltmek umuduyla çocuklarını Cito sınavına hazırlık kurslarına gönderiyor. Teunisse: “Okulla birlikte hangi derslerin zorlandığını konuşup oraya odaklanabilirsiniz. Ancak Cito ve benzeri hazırlık kursları çoğu durumda bir çocuğun vmbo-t’den doğrudan vwo’ya geçmesini sağlamaz.”

“Geçici okul tavsiyesi, genellikle sınav sonucuyla uyumludur. Önceki testlerin gösterdiğinden çok farklı sonuçlar çıkması nadirdir.”

Bazı okullarda IQ testi

Bazı okullar ve belediyeler standart olarak zekâ testi (IQ testi) yapar. Bu, öğrencinin seviyesini daha iyi anlamaya yardımcı olabilir. “Öğrenme zorlukları, disleksi ya da başka nedenlerle potansiyelini tam gösteremeyen çocuklarda IQ testi farklı bir tablo ortaya koyabilir. Bu durumda okul sonuçları değişken olabilir ve doğru tavsiye vermek zorlaşır.” Okul bu testi önerebilir, ancak ebeveynler de kendi inisiyatifleriyle talep edebilir. Yine de test sonucunu tavsiyeye dahil edip etmemek okulun kararındadır.” İlkokulun verdiği tavsiye bağlayıcı ve belirleyicidir. Bu bazen ebeveynler için zor olabilir.

Peki ebeveynler, okulun tavsiyesine rağmen kendi istediklerini yaptırabilir mi?

Teunisse: “Son kararı okul verir. Bu yüzden yapıcı görüşmeler yapmak, sorular sormak ve ortaöğretimdeki seçenekleri iyi araştırmak çok önemlidir.”

Geniş köprü sınıflar (brede brugklas)

Teunisse’ye göre sorunların çoğu, ebeveynlerin sürece yeterince dahil edilmemesinden kaynaklanıyor. “Eğer tavsiyeden emin değilseniz ya da katılmıyorsanız, birden fazla seviyeyi sunan okullara bakın. Bazı okullarda geniş köprü sınıflar vardır; bu sınıflarda farklı seviyeler birlikte başlar. Bir ya da iki yıl sonra çocuğun hangi seviyeye devam edeceği belirlenir. Bu, erken ve yanlış yönlendirmeyi önler.”

Ayrıca ortaokulun geçiş kriterlerinin iyi incelenmesini öneriyor:
“Örneğin tavsiye vmbo-t olsa bile, okul havo’ya geçiş imkânı sunuyorsa, çocuk ortaöğretim sürecinde yine havo’ya yükselebilir.”

Düşük tavsiye ve önyargılar

Araştırmalar, kız çocukları ve göçmen kökenli çocuklar arasında hâlâ düşük seviyede yönlendirme (onderadvisering) olduğunu gösteriyor. Yani bilinçsiz önyargılar okul tavsiyesinde rol oynayabiliyor. Bazen aile ortamı hakkındaki algılar da etkili olabiliyor.

“Amsterdam’da, ev ortamının artık okul tavsiyesinde dikkate alınmaması kararlaştırıldı,” diyor Teunisse. “Gerçekten çocuğun potansiyeline bakılmalı ve önyargılar dışarıda bırakılmalı. Amaç, her çocuk için mümkün olduğunca eşit eğitim fırsatları yaratmak.”

Yakup PEKER (Eğitimci)