Amsterdam, 85 Yıl Sonra Tarihî Hata için Resmî Özür: “Utanç Duyulacak Bir Gecikme”

Amsterdam, 85 Yıl Sonra Tarihî Hata için Resmî Özür: “Utanç Duyulacak Bir Gecikme”

Amsterdam – Kent yönetimi, 1940 yılında Nazi işgali sırasında görevlerinden uzaklaştırılan Yahudi ve Hollanda Komünist Partisi (CPN) üyesi belediye meclis üyeleri için ilk kez resmî bir anma düzenledi. Tam 85 yıl sonra gelen bu geç itiraf, şehirde “derin bir utanç” duygusuyla karşılandı.

Anma töreni, eski belediye binasının tarihi meclis salonunda yapıldı. Aynı salonda, 1940 baharında Alman işgalcilerin talimatıyla 13 meclis üyesi hiçbir itiraz yükselmeden görevden alınmıştı.

“Ne cesurduk, ne kararlı, ne de merhametli”

Amsterdam Belediye Başkanı Femke Halsema, törende yaptığı konuşmada dönemin yerel yönetimini ağır ifadelerle eleştirerek, “O dönem sergilenen tavır ne kahramancaydı, ne de ilkeli. Aynı zamanda hiçbir şekilde merhamet içermiyordu,” dedi. Salonu dolduran kalabalık, yıllarca unutulmuş bu isimlerin tek tek okunmasını saygıyla dinledi.

Görevden alınan meclis üyelerinden Ben Sajet’in kızı Danielle Sajet, babasının savaş yıllarına ilişkin anılarını paylaştı. Sajet, ailesinin Holokost sırasında neredeyse tamamen yok olduğunu söyleyerek, “Babam sessiz bir güçtü. Yumuşak başlıydı ama mücadeleyi hiç bırakmadı,” ifadelerini kullandı.

“Kimse sesini yükseltmedi”

Yazar Arnon Grunberg, törende 1948 yılında CPN’li meclis üyesi Henk Gortzak’ın aynı salonda yaptığı tarihi konuşmadan bölümler aktardı. Gortzak o yılları anlatırken, Yahudi ve komünist üyeler görevden alınırken kimsenin demokratik değerleri savunmak için ayağa kalkmadığını vurgulamıştı. Grunberg, savaş sırasında toplama kamplarında kalmış olan Gortzak’ın “konuşmanın cesaret, susmanın kolaylık gerektirdiğini” hatırlattığını söyledi.

Törene katılan eski Amsterdam Belediye Başkanı Job Cohen, etkinliği “son derece sarsıcı” olarak nitelendirirken, “Bu sayfanın bu kadar geç açılması elbette utanç verici, fakat nihayet adalet yerini buluyor” değerlendirmesinde bulundu. Cohen, günümüzde yükselen antisemitizme de dikkat çekerek Leiden’deki Cleveringa Anması’nın engellenmesini örnek gösterdi: “Bu açıkça antisemitizmdir.”

“Bu sadece kişilerle ilgili değil, demokrasiye yönelik bir saldırıydı”

Anmayı organize eden isimlerden, Volt partisinden Itay Garmy, sürecin yalnızca tarihî bir telafi olmadığını vurguladı: “Burada unutulan sadece insanlar değil, aynı zamanda demokratik bir düzenin temelidir.” Garmy, 85 yıl boyunca resmî bir kabullenmenin gelmemesini “şaşırtıcı ama savaş sonrası sessizliğin tipik bir örneği” olarak yorumladı.

Kalıcı anma alanı geliyor

Amsterdam Belediyesi, bu karanlık dönemin bir daha unutulmaması için Amstel’deki mevcut belediye binasında 13 meclis üyesine adanmış kalıcı bir anma alanı oluşturulacağını açıkladı. Böylece, yıllarca görmezden gelinen bu olay şehir tarihindeki yerini resmî olarak alacak.

Amsterdam / Ebubekir TURGUT