Hollanda’da Yeni Koalisyonun Sosyal Politikaları Tartışma Başlattı

Hollanda’da Yeni Koalisyonun Sosyal Politikaları Tartışma Başlattı

Hollanda’da Demokratlar 66 (D66), Özgürlük ve Demokrasi için Halk Partisi (VVD) ile Hristiyan Demokratlar Birliği’nin (CDA) açıkladığı koalisyon anlaşması, özellikle sosyal güvenlik ve sağlık başlıklarında öngördüğü değişikliklerle kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Anlaşma; emeklilik yaşının yeniden yükseltilmesi, işsizlik ödeneği süresinin kısaltılması ve sağlıkta kişisel katkı payının artırılması gibi adımları içeriyor. Hükümet partileri bu düzenlemeleri “mali sürdürülebilirlik” ve “aktif iş gücü politikası” gerekçesiyle savunurken, muhalefet ise sosyal haklarda gerileme yaşanacağı görüşünde.

Emeklilik yaşı yeniden yaşam beklentisine bağlanıyor

Koalisyon protokolüne göre AOW olarak bilinen devlet emeklilik yaşı yeniden doğrudan yaşam beklentisiyle ilişkilendirilecek. Ortalama yaşam süresindeki her bir yıllık artışın, emeklilik yaşına da bir yıl olarak yansıması öngörülüyor. Bu yaklaşım, önceki dönemde emeklilik yaşındaki artış hızını yavaşlatmayı hedefleyen uzlaşmadan farklı bir yönelim anlamına geliyor.

Merkezi Planlama Bürosu’nun (CPB) daha önce yaptığı projeksiyonlarda, bu sistemin uzun vadede emeklilik yaşını 2060 yılına doğru 70 yaşın üzerine taşıyabileceği belirtilmişti. Hollanda İstatistik Kurumu’nun (CBS) verileri ise ülkede nüfusun beşte birinden fazlasının 65 yaş ve üzerinde olduğunu gösteriyor. Bu tablo, yaşlanan nüfus ile sosyal güvenlik dengesi arasındaki ilişkinin önümüzdeki yıllarda daha da belirleyici olacağına işaret ediyor.

İşsizlik ödeneğinde süre kısalıyor, ilk aylarda oran artıyor

Koalisyonun üzerinde uzlaştığı bir diğer önemli başlık işsizlik ödeneği (WW) sistemi oldu. Buna göre 1 Ocak 2028’den itibaren işsizlik maaşının azami süresi 24 aydan 12 aya düşürülecek. Buna karşılık 2030’dan itibaren işsizliğin ilk iki ayında ödenecek tutarın, son maaşın yüzde 80’ine çıkarılması planlanıyor.

Hak kazanma koşulları da sıkılaştırılıyor. Çalışanların işten çıkarılmadan önceki 52 haftanın en az 42’sinde çalışmış olması gerekecek ve her çalışma yılı için kazanılan ödenek süresi yarım ayla sınırlandırılacak. Hükümet partileri bu değişiklikleri, iş gücü piyasasını daha “hareketli ve teşvik edici” hale getirme hedefinin parçası olarak sunuyor. İşveren çevreleri ise uzun süreli hastalık ve sosyal ödeme yüklerinin azaltılmasını olumlu karşılıyor.

Sağlıkta “eigen risico” artışı

Sağlık hizmetlerinde vatandaşların ödediği yıllık kişisel katkı payı olan “eigen risico” da kademeli olarak yükseltilecek. Mevcut 385 euroluk tutarın 2027’de 400 euroya, 2028’de ise 460 euroya çıkarılması öngörülüyor. D66 lideri Rob Jetten, artışı bütçe disiplini açısından gerekli bir adım olarak tanımlarken, tek bir tedavi nedeniyle tüm katkı payının bir anda ödenmemesi için işlem başına üst sınır uygulanacağını belirtiyor.

Bu düzenleme, sağlık alanında planlanan milyarlarca euroluk tasarruf paketinin temel unsurlarından biri olarak görülüyor. Ancak önceki hükümet döneminde katkı payını düşürmeye yönelik vaatler ile bazı partilerin seçim söylemleri dikkate alındığında, yeni yaklaşımın siyasi tartışmaları da beraberinde getirdiği görülüyor.

Aile yardımlarında sadeleştirme hedefi

Koalisyon anlaşması yalnızca kesinti ve artışları değil, yapısal değişiklikleri de içeriyor. Çocuk yardımları ile gelir bazlı desteklerin tek bir çatı altında toplanması ve sistemin Sosyal Sigortalar Kurumu (SVB) tarafından yürütülmesi planlanıyor. Yeni modelde çocuk başına verilen sabit desteğin artırılması, gelire bağlı kısmın ise azaltılması öngörülüyor. Ayrıca geçmişte yaşanan yardım skandalının sonuçlarıyla ilgilenmek üzere özel bir devlet sekreterinin görevde kalacağı belirtiliyor.

Azınlık hükümeti ve belirsizlik payı

Koalisyonun parlamentoda azınlık konumunda olması, açıklanan planların henüz kesinleşmediği anlamına geliyor. D66, VVD ve CDA’nın her yasa teklifi için ek destek aramak zorunda olması, anlaşmadaki bazı maddelerin müzakere sürecinde değişebileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Muhalefet partileri sosyal hakların daraltıldığı görüşünü dile getirirken, bazı siyasi liderler “sert bir muhalefet” yürüteceklerini açıkladı. Buna karşın hükümet kanadı, mali denge ve uzun vadeli sürdürülebilirlik vurgusunu ön plana çıkarıyor. Hollanda’da önümüzdeki dönemde sosyal devlet anlayışının sınırlarının nerede çizileceği ise parlamentodaki pazarlıklarla netleşecek gibi görünüyor.

Lahey