Birinci Nesilden Meral Teyze Göç anılarını paylaşıyor

Birinci Nesilden Meral Teyze Göç anılarını paylaşıyor

Burhanettin Carlak

Hollanda’da göçün ilk yıllarını ve birinci neslin yaşadığı deneyimleri konu alan “Meral Teyze” ses dolapları, Deventer’deki Huis van de Wijk semt evinde ziyaretçilerin ilgisine sunuldu. Klasik mobilyalarla donatılmış müze atmosferinde inovatif bir yaklaşımla tasarlanan ses dolapları, Meral Teyze’nin huzurevi anıları başta olmak üzere 60 yıllık göç tarihini anlatıyor.

Sosyal ve sanatsal çalışmalar yapan Stichting Laudio tarafından bilimsel araştırmalarla geliştirilen bu proje, Hollanda’nın birçok şehrinde özellikle Türklerin ziyaret ettiği mekanlarda sergilenmeye devam ediyor. Projenin fikir babası Lubert Priems, ses dolaplarının Türkçe ve Kayseri ağzında seslendirildiğini belirtti. Ayrıca, Priems projenin dilbilimci Prof. Leonie Cornips ve kültürel antropolog Jolien Makkinga’nın araştırmalarına dayandığını açıkladı. Gelecekte bu çalışmanın Türkiye’nin farklı ağız ve şiveleriyle genişletileceğini vurgulayan Priems, Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’nın projeye destek verdiğini ifade etti.

Dil ve Kültürel Kimlik Üzerine Çarpıcı Vurgular

Deventer’deki etkinlikte, birinci neslin anılarına odaklanarak kültürel mirasın korunması ve aktarılması gerekliliği ortaya kondu. Proje, özellikle yaşlı bakım merkezlerinde Türklerin kültürel hassasiyetlerinin dikkate alınması gerektiğine dikkat çekiyor. Hollanda’da yaşayan Türk yaşlılarının doğru bakım hizmeti alabilmesi için anadilinin ve kültürel kodların önemini vurgulayan çalışma, karar vericilere yeni perspektifler sunuyor.

Deventer Başkonsolosu Muammer Hakan Cengiz, daha önce Almelo’da projeyi inceledikten sonra şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bu proje, demans ve alzheimer gibi hastalıklarla mücadelede anadilin, hatta büyüdükleri ortamdaki lehçenin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Anadili öğrenmek, Hollandalı Türk aileler için büyük bir sorumluluktur. Çocuklarımızın dil gelişimini desteklemek, kendilerine güven kazanmalarını sağlar ve Hollanda dili dahil tüm dilleri öğrenmelerini kolaylaştırır.”

Açılışta Kültürel ve Tarihsel Sunumlar

Etkinlikte Deventer Belediyesi adına açılışı yapan Zafer Aydoğdu, Türkiye ve Hollanda arasındaki tarihsel ilişkilere değindi. İki ülke arasındaki bağların 60 yıllık işçi göçüyle sınırlı olmadığını belirten Aydoğdu, 1612 yılından bu yana Osmanlı İmparatorluğu ve Hollanda arasındaki derin diplomatik ilişkilerden örnekler sundu. Programda ayrıca Alaaddin Akkuş’un birinci nesil Türkleri konu alan fotoğraf sunumu büyük ilgi gördü.

Daha önce Almelo IMEAN bakım merkezinde sergilenen Meral Teyze ses dolapları, 1 Şubat 2024 itibarıyla Almelo’da yeni açılan Yunus Emre Camii’nde ziyaretçilere açık olacak. Proje, Türk kültürünün korunması ve geleceğe aktarılmasında önemli bir rol oynarken, göçmen toplumun yaşadığı zorlukları ve başarılarını anımsatmaya devam ediyor.

De rol van taal in welzijn: Klankkast Meral

Door: Sevilay Luiken-Dalli, directeur IMEAN

Een bijzonder voorbeeld van cultuursensitief werken in de ouderenzorg is de Turkse klankkast ‘Meral’. Deze klankkast is ontstaan in het zuiden van het land, geïnspireerd door wetenschappelijk onderzoek van hoogleraar Taalcultuur in Limburg Leonie Cornips en cultureel antropologe Jolien Makkinga. Zij onderzochten hoe het spreken van dialect of een moedertaal het gevoel van welzijn bij ouderen kan beïnvloeden. Voor dit onderzoek sprak Jolien met bewoners van een zorgcentrum, waarbij ze de vraag stelde: Kan het spreken van de eigen taal bijdragen aan een gevoel van autonomie?

Om dit in de praktijk te brengen, heeft Stichting Laudio een speciale kamer ingericht waar mensen dit zelf kunnen ervaren. Wie de deuren van de Turkse klankkast opent, hoort Meral in haar eigen taal spreken – want het horen van je moedertaal zorgt ervoor dat je je thuis voelt. Naast de klankkast is er ook een podcast waarin je meer te weten komt over Merals achtergrondverhaal, evenals het onderzoek van Leonie en Jolien. Hierin wordt ook uitgelegd wat cultuursensitief werken in de ouderenzorg inhoudt.

Wat betekent cultuursensitiviteit?

Vanuit IMEAN Academy hebben wij methodiek ontwikkeld voor het geven van training, workshop, gastlessen en lezingen over cultuur sensitief werken & zorgen voor professionals. 

Cultuursensitieve zorg draait om het rekening houden met de eigenheden van de ander, zelfs wanneer deze sterk verschillen van je eigen manier van denken, handelen of leven. Dit betreft niet alleen culturele verschillen, maar ook verschillen in leefstijl, sociale achtergronden en religieuze overtuigingen. 

Het betekent dat je oog hebt voor de gedachten, gevoelens, gedragingen, kijk op dingen en de betekenis die iemand aan het leven geeft.

In de jaren ’60 en ’70 reisden duizenden arbeidsmigranten, vaak aangeduid als ‘gastarbeiders’, naar Nederland. Zowel de overheid als de arbeiders zelf dachten destijds dat hun verblijf hier tijdelijk zou zijn. Voor velen was het doel simpel: werken, geld verdienen en terugkeren naar hun geboortedorp of -stad. Tijdens interviews met ouderen kwamen tal van verhalen naar voren die deze droom illustreren. Een oudere vertelde bijvoorbeeld: "Ik had een bakkerij en schulden. Ik wilde geld verdienen en terugkeren om mijn schulden af te betalen en mijn bakkerij te redden." Een ander deelde: "Ik wilde geld verdienen om een tractor te kopen voor onze boerderij."

Hoewel enkele arbeiders terugkeerden, is het merendeel gebleven. Deze mensen vormen nu de ouderen van onze samenleving. Hun oorspronkelijke droom om te investeren in het land van herkomst bleef lang leidend, terwijl er in Nederland nauwelijks in hun integratie werd geïnvesteerd. Zo werd er weinig aandacht besteed aan educatie, waardoor veel van deze ouderen de Nederlandse taal niet of nauwelijks machtig zijn. Inmiddels hebben hun (klein)kinderen gestudeerd en verschillende rollen in de Nederlandse samenleving gevonden, maar voor deze eerste generatie ouderen brengt ouder worden specifieke uitdagingen met zich mee.

De zorgvraag van arbeidsmigranten-ouderen

Oudere arbeidsmigranten doen steeds vaker een beroep op welzijns- en zorgorganisaties. Hier lopen zij tegen meerdere obstakels aan. Veel professionals hebben weinig kennis en expertise over deze doelgroep, terwijl de ouderen zelf vaak onvoldoende voorbereid zijn op het Nederlandse zorgsysteem en onbekend zijn met wet- en regelgeving rondom welzijn en zorg. Dit creëert een kloof tussen twee werelden.

Het begrijpen van de unieke achtergrond en behoeften van deze ouderen is essentieel. Cultuursensitieve zorg kan helpen deze kloof te overbruggen. Maar wat houdt dat precies in?

Wat is cultuursensitieve zorg?

Cultuursensitieve zorg betekent dat je als professional rekening houdt met de eigenheid van de ander: hun gedrag, gedachten, gevoelens, manier van leven en betekenisgeving. Het gaat hierbij niet alleen om culturele verschillen, maar ook om leefstijl, sociale achtergrond en religieuze overtuigingen. Alleen de taal spreken van de oudere is niet voldoende; het begrijpen van hun leefwereld en geschiedenis is minstens zo belangrijk.

Praktijkvoorbeelden van cultuursensitieve zorg

Neem bijvoorbeeld het verhaal van een Turkse man met dementie. De man werd verbaal en fysiek agressief wanneer zorgverleners probeerden hem onder de douche te zetten. De verzorgers waren ten einde raad en begrepen niet waar dit gedrag vandaan kwam. Pas na een gesprek met zijn dochter werd het duidelijk: in zijn jeugd hadden ze thuis geen douche. Ze gebruikten twee emmers water en een kom met een washandje om zich te wassen. Het douchen was voor hem een onbekende en angstaanjagende ervaring. Door de zorg aan te passen – en hem op zijn kamer of in de doucheruimte met emmers en een washandje te wassen – werd zijn gedrag rustiger, en verdwenen de spanningen zowel bij de man als bij de verzorgers.

Een ander voorbeeld is een professional die het huis van een cliënt beoordeelde als steriel en opgeruimd en aannam dat de bewoner smetvrees had. Een cultuursensitieve professional zou verder kijken: de netheid bleek voort te komen uit religieuze en culturele waarden. De cliënt hechtte veel belang aan een schone omgeving om te kunnen bidden en zorgde ervoor dat het huis altijd representatief was voor bezoek.

Het belang van een brede blik

Cultuursensitieve zorg vereist dat je als professional voorbij je eigen aannames kijkt en de ander probeert te begrijpen vanuit hun perspectief. Het draait om een open houding, luisteren en de achtergrond van de oudere verkennen. Zo kun je een vertrouwensband opbouwen en zorg bieden die aansluit bij hun behoeften en waarden.

In het geval van een oudere Twentse boer, bijvoorbeeld, helpt het als een hulpverlener bekend is met de streekcultuur, dialect en leefwijze. Het spreken van Twents kan helpen om sneller een vertrouwensband te creëren. De boer voelt zich begrepen en hoeft minder uit te leggen. Dit principe geldt voor iedere oudere, of ze nu uit Twente, Turkije of Marokko komen: aansluiting bij hun unieke wereld is de sleutel tot passende en effectieve zorg.

Conclusie

Cultuursensitieve zorg is een onmisbaar onderdeel van de ouderenzorg. Het vraagt om meer dan alleen kennis van taal: het vereist inlevingsvermogen, respect en begrip voor de unieke geschiedenis en waarden van een oudere. Door verder te kijken dan het oppervlak en de mens achter het gedrag te leren kennen, kunnen zorgprofessionals een wezenlijk verschil maken. Dit voorkomt onbegrepen gedrag, vermindert spanningen en biedt ouderen de veiligheid en geborgenheid die zij verdienen.

Sevilay Luiken-Dalli

IMEAN Care | Academy | Consultancy