Hollanda’nın Yüzde % 58 ‘i Belirli bir Dini ve Bir Din ve İnanç Grubuna Ait Değil ?
Hollanda'da din,inanç, Hristiyanlık ve bir kiiseye bağlılık 1849 ile 2022 yılları arasında Hollanda aydınlanma (verlichting /emancipatie ) ile başlayan, sosyal devletin toplumun açlığına, kıtlığına, fakirliğine ve yoksulluğa çözüm getirmesinden sonra Hollanda’da 1849 yılında yüzde % 100’ü dinine bağlıidi. Hollanda ‘nın yüzde % 38’i Katolik, yüzde 56 ‘sıProtestan ve diğer yüzde % 6’sı ise Hristiyan inançgrublarına ait idiler. Buna rağmen yüzde % 58’lik grubun hepsinin inançsız ve atheist (ketter/ goddeloos ) olduğunu söylememiz mümkün değildir.
Bugün ise ?
Bazıları Hollanda’nın yüzde 58 ‘sinin belirli inanç grubuna, dine ve kiliseye bağlı olmadığını söylesede ben her Kliseye ve Camiye gitmeyenin inançsız olduğunu söyleyemiyorum. 18milyon 147 bin 700 ( 2 nisan 2026 ) nüfusa sahip olan Hollanda’da son 100 yılda eski sömürgelerden Hollandaýa yerleşenler ve 1960 sonra iş gücü ve sınır ötesi sermayenin beyin göçü ile Hollanda nüfusu artarak daha çok kültürlü ve inançlı bir Hollanda toplumu oluştu. Bir Hollanda’lı bir kiliseye ve camiye gitmeden iyi bir vatandaş, iyi bir Müslüman ve iyi bir Hristiyan olduğunu söylenebilinir. Benim Ruhani lidere, Din adamına, dedeye hacı ve Hoca’ya gereksinim yoktur diyen Hristiyanlar ve Müslümanlarında olduğu bilinmekte. Hollanda Din ve inanç özgürlüğü Hollanda’da yasalar ve Hollanda Anayasası ile güvence altına alınmıştır.
Hızla terk edilen Hristiyanlık inancı ve kiliseler
Daha sonrakı yıllarda boşalan Hristiyan Kileselerde hızla bir artış gözlenmekte olup son 50 yıllık süreçte 2022 yılana göre Hollanda yaşayanların yüzde % 18 Katolik kiliserine, yüzde % 13 ise Protestan kliselerine bağlı oldukları bilenmekte. Diğer inanç grubları ise genelde % 6 ‘lık bir oranla 825 bin ile Müslümanlar oluşturmakta. 1960 yıllarında Avrupa’ya başlayan iş ve iş gücü göç ile Hollada’ya yerleşen iş gücü göçmenlerinin sayısı 1 milyon 200 bini geçmekte. Hollanda Müslüman nüfus 2024 yılında Hollanda’ya yerelşen Müslüman göçlerle müslüman nüfusun yüzde % yediye yükseldiğini görsekte, bu oran 2025 yılında müslümanların inaç ve kendi ibadethanelerinde yüzde birlik bir azalma göstermiş bulunmakta. Geçen 20 yılda Müslüman inacına sahip olanlardaki artış, Suriye. Iran, Irak, Afrika ve Afganistan dan devam eden mülteci akımına bağlamak mümkün.
Kiliselerin ve ilahi kudretlerinin toplumu Hiristiynlık için tutma araçları Endüljans ve Aforoz etme geleneğide artış bir işe yaramaz olmuş, ve kiliseler kendi aralarındaki inanç ve gelenek farklarına rağmen, kendi inançlarına yakın kiliseler birlikleri ile birleşerek ayakta kalmaya çalışmaktalar.
Hristiyanlıkta Aforoz, dinî bir topluluğa mensubiyetten mahrum etme ya da çıkarılma anlamında kullanılan dinî bir kınama şekli. Kelime tam olarak “herhangi bir kimseyi iletişimin, toplumun dışına çıkarma” anlamına gelir.
Rooms – Katholik kilisesinde var olanExcommunicatie aynı zaman dinden uzaklaştırma, tedavi, seytan çıkarma ve dinden uzaklaştırmaolarakta kullanılmaktaydı ( verbeteringsstraffen , anathema, vervloeking, uitbanning ).
1970 yıllarında başlayan kliselerin üye sayısında aşırı düşüşler ve binalarının giderlerini ödeyemeyen Kiliseler birlikleri Hollanda’da 2000 ‘geçen Kilise binasını ve diğer gayrimenküllerini satarak veya başka amaçlı kullanılıma sunmuştur.
Ensche’de, Arnhem, Amsterdam HDV Fatih Camii, Rotterdam ve Groningen şehirlerinde Hollanda Diyanet Vakfı’nın camilerinin daha önceleri bir kilise olarak hizmet verdiklerini görmekteyiz. Kiliselerinin (Godshuis/ Gebedshuis ) Alla’hın ibadethanesinin bir Camii’ye dönüştürülmesini olumlu bulan Hollanda’lılar olduğu kadar bundan hoşnut olmayanlarda bulunmaktadır.
Ayrıca Hollanda’ya mülteci olarak yerleşen, Suriyeli’ler, Afganlı’lar, Bosnak’lar, Iranlı’lar, Iraklı’ların büyük çoğunluğunun Müslüman oldukları bilinmekte. Hollanda’nın sümürge(Kolonie ) topraklarından gelerek Hollanda ‘ya yerleşen Endonozya’lılar, Sürinameli’lerin Hint kökenli Müslümanları, ve Kuzey Moluklu mültecilerin ilk yıllarda 3 bininin Müslüman oldukları bilinmekte.
Hollanda’da HDV Yunus Emre Camií’nden önce Kuzey Moluk’lu ve Ahmediyan Müslümanların(Hindistan kökenli Süriname üzerinden Hollandaya yerleşen cemaat ) iki camisi bulunmaktadır. Ayrıca Hollanda’da 2019 Almere ‘de ibadete açılan “Baitul Afiyet Camii ve Amsterdam – Noord ‘da Bait-ul Mahmood “adında iki camileri bulunmakta.
Hollanda ‘da Müslümanların Dini vecibelerin ve ibadetleri için 450 mescit, camii, vakıf, ve dernek bulunmaktadır.
Cuma’dan Cuma’ya, Bayram’dan Bayram’a Cami’ye giden Müslüman
Her müslüman düzenli olarak bir camiye ve mescide üyeliği bulunmamaktadır. Uzun yıllar bir camiye ve mescidi ziyaret etmeyen bir müslümanın kendi dininden ayrılması söz konusu olmamakta. Uzun yıllar sonra tekrar bir camii veya bir mescide üye olup bir günde 5 vakit camii ziyaretlerine başlayabilmekte mümkündür.İnanç ve bağlı bulunan dinler bireysel olduğu kadar toplumsaldır.
Aforoz, dinî bir topluluğa mensubiyetten mahrumetme ya da çıkarılma anlamında kullanılan dinî birkınama şekli.
Kimse, kimseyi İslam dininden uzaklaştırma ve aforoz etme yetksine ve ehliyetine sahip olmadığı için, kendi isteği ile Islam dinininden ayrılmadıktan sonra bir yaşam Müslüman olarak kalmak mümkün.
Hollanda ‘da kesin kayıtların olmamasına rağmen, her şehirden şehre değişen camilere ve mescitlere, dernekler,vakıflara üye olan Türk ve Faslı göçmenlerin oranı yüzde 10 % olduğu bilinmekte ve çamilerimize düzenli vakit namazlarını ziyaret eden yüzde % 20 -25 ‘lerde değişmekte.
Ayrıca camii ziyaretleri Cuma, Pazar, ve Bayram namazlarında namaz kılanlarda bir artış, Camii ve mescitlerimizde de en düşük ziyaret Sabah namazlarında gereçkleşmekte.
Korona pandemesi olumsuz etkisi ?
Hollanda 2020, 2021 ve 2022 yılları aarsında sosyo – ekonomik ve sağlık sorunlarıyla boğuşan toplum mümkün olduğu kadar evede kalarak yalnız yaşama, bencil “Ik “ bir yaşam ve kültür biçimi olarak ilgi ve uygulama gördü. Bu arada koroa dönemi ve hemen sonrasında Hollanda Kiliserine ve camilerdeziyaretlerinde yüzde % 25’en varan düşmeler gerçekleştiği bilinmekte. Korana pandemisi aynı zaman ziyaretçinin olmadığı bir ibadethanenin gelirinin olmayacağını da gösterdi.
Kesin sayısı belli olmamasına rağmen, Türk müslümanların arasında inanç ve ibadet olarak farklılıklarıda bulunmakta. Bir ömrü boyunca kendi seküler kabül eden ama iyi bir müslüman olduğunu söyleyen camii ziyaretine uğramayan, kurban,Oruçtutmayan Haç ve Namaz ibadetlerinden kendisinin sorumlu olduğunu söyleyen bir oranda grubun olduğu da kesindir.
Aynı zaman dünya, siyasi görüşleri ile kendini seküler kabul eden ve Ateist olduğunu söyleyen ölümünde “Ne camii, nede namaz istemeyen ve küllerinin ister Amstedam kanallarına ve istemezseniz İstanbul Boğazının sularına şacınız diyen diyen bir Müslüman doğan ama zamanla Müslümanlıktan uzaklaşanların olduğunudabilmekteyiz “. Bireysel karar ve bireysel inanç meselesi olmakla birlikte, doğulan memleket, çevre, aile, ilişkiler, sosyo - ekonomik ve politik olanaklar var olan inanç ve temsil meselesinide belirli oranda belirlemektedir.
Hollanda’da son yarım asırda insanların inancı ekonomi olmuştur diyordu Psikoloji ögretmeni. Evlilikler artık inanç ve din temelinde değil mantık ve yaşam sözleşmesi temelinde yapılmaktadır. 60 yıl önce Hristiyanlığın kendi arasında keskin ayrışımı vardı. Bir Protestant genç, bir diğer Katolik genç bayanla evlilik yapması birden çok nedenle mükün değildi. Ruhani Hristiyan adamları, iki Hristiyanlık mezhebi arasında yapılan evlilikleri “Iki inancın bir yastıkta, arasında Seyta’nın uyuyacağını “ belirterek iki Hiristiyan mezhebi arsında olan evlilikleri uygun görmemişlerdi “Twee geloven op een kussen, daar slaapt de duivel tussen “.
Ya şimdiki gençler ?
Yaşlı Müslüman Anadolu Türkleri, camilerimizi Cuma ve Bayram namazlarında binlerce cemaat ile dolup taşmalarından mutlu olup, ne yapsınlar “Mutsuz bir Hollanda yaşamında bir anlık olsada mutluluk iksiri gerekli“ bizim ilk ve ikinci neslimize.
Kör olma da gör yaşamı
Evet Hollanda da çok kültürlü, etnik ve sosyal kökenli ortak yaşama giden yolda her geçen gün bir adım daha ileriye yol almakta. Türk toplumunun üçüncü, dördüncü ve beşinci nesli öz Hollanda’lı ve diğer farklı kültürel etnicite grublarının üyeleri birlikte yaşamı ve evlilikleri seçiyorlar.
Kim bilir bu karma evlilik uyumlu, zengin, ilimsel ve bilimsel ortak yaşam için iyi bir temel harmoni teşkil etsede, Hollanda’nın yeni Müslüman neslinin laik, seküler ve hiç bir inanç grubuna bağlı olmadan birlikte harmoni içinde yaşayamaya uygun bir bir toplum yaratma yolunda toplumsal mimarınin planları değilmi ?
Evet, yıllar önce Yabancılara Yardım ve Destek Kurumu SMO/ Stichting Buitenlandse Werknemers kurumundan bir müdür Türk toplumunun entegrasyonun 4 ‘üncü nesil ile gerçekleşeceğini bize anlatıyordu. Kim bilir onun entegrasyon sözünün ve sözcüğünün anlamı “Asimilasyon muydu “kim bilir.
Belirli bir inancı olmayan, ve yaşamını inanç temelinde yön vermeyen gençler bu konuda bilgi sahibi olmadıkları gibi ne baba, ne anne, ne imama nede papaza sormazlar “ Sevgi sınır ve sınıf tanımaz / De lifede kent geen grenzen en klasse “diyerek işin içinden bireysel olarak sıyrılıp kendi yaşamlarına bakmaktalar.Bu grub giderek büyüyen Amsterdam’da milyonluk konutlarda ikamet eden “Çavdar sütü elit gençlerimiz / Havermelkelite “.
Önemli olan kendi hür iradesi, fikir ve inanç özgürlüklerin bireysel vatandaşlar olarak korunan bir özgür yaşam bütün inananlar ve inanmayacanlar için önem lidir. Birbirimizin inancını kabül etmek ve yaşamak zorunda olmasakta, birbirimize olduğumuz biçimiyle birbirize “Saygı duymak “zorundayız. Demokratik yaşam ve inanç hakkıda bunu gerektirir.
Saygılarımla.
