Irkçı Fişleme Nedir?

Kişilerin, somut kanıtlar olmaksızın kalıp yargılara ve dış görünüşe dayanarak ırk, etnik aidiyet, din veya ulusal köken gibi kriterlere göre şüpheli olarak görülmesi pek de az rastlanılmayan bir durum. Perspektif Anatomi Serisi, bu kez ırkçı fişleme konusunu masaya yatırıyor.

Irkçı fişleme (İng. racial/ ethnic profiling); başta polis teşkilatı olmak üzere diğer güvenlik, göç ve gümrük kurumlarında genellikle kalıp yargılara ve dış görünüşe dayanarak somut kanıtlar olmaksızın kişilerin ırk, etnik aidiyet, din veya ulusal köken gibi kriterlere göre şüpheli olarak görülmesini ya da kayıtlara geçirilmesini ifade etmektedir. Polis veya diğer kolluk kuvvetlerinden görevliler bir kimseyi işledikleri eylemler yerine dış görünüşleri ya da ibadet ettikleri yer sebebiyle şüpheli görüp buna göre davrandıklarında ırkçı fişleme yapmış olmaktadırlar. Etnik kökene, ırka ve dine göre belirlenmemiş olsa da söz konusu kurumların strateji ve uygulamaları farklı toplumsal gruplara, -meşru amaç ve soruşturmaların gereği olmaksızın- ölçüsüz yansıdığı durumlarda da ırkçı fişlemeden bahsedilmektedir (ENAR, 2009:3).

Irkçı fişleme; suçluların bilimsel yöntemler kullanılarak tespit edilmesi ve suç olaylarının aydınlatılması amacıyla fizik, kimya ve biyolojiye dayalı teknikler anlamına gelen kriminalistik (Hancı, Tuğ & Doğan 2003:262) alanında, Amerika’da gelişmiştir. Suçla mücadele çerçevesinde gelişen terimin zamanla uğradığı anlam genişlemesini yansıtma açısından “ırkî / etnik profilleme” yerine “ırkçı fişleme” karşılığı isabetli bir çeviri olarak görünmektedir. Bununla birlikte “etnik profilleme” güvenlik alanında yaygın olarak kullanılan eski bir kriminalistik taktiktir. Ancak etnik profilleme suçlu profillerinin oluşturulması olan “suçlu profilleme” (Alm. kriminalistische Profiling) ile aynı işlevde değildir. Ayrımcı ve etkisiz olduğu için eleştirilen etnik profilleme Amerika ve İngiltere’de yasak olmasına karşın, İsrail gibi bazı ülkelerde terörle mücadele gerekçesiyle meşru kabul edilmektedir (Tagesspiegel, 2016). Almanya’da hakkında yasal bir düzenleme bulunmayan ırkçı fişleme uygulaması kurumsal ırkçılık türü olarak değerlendirilmektedir.

Irkçı Fişleme Uygulamaları

Polis, güvenlik, göçmenlik ve gümrük görevlileri; vazifelerini yaparken kimlik kontrolü için kimleri durduracağına çoğunlukla aceleyle karar vermeleri gerekebilmektedir. Özellikle de şüpheli durumlarda elde kanıt olmaksızın söz konusu karar ırk, din, etnik ve ulusal köken gibi genel kriterlere dayandırılmaktadır. Böyle bir “profilleme” yoluyla potansiyel şüpheliler için bilgisayar destekli veri tabanları aranmakta, belirli gruplar izlenmekte ve radikalleşme karşıtı politikalar yürütülmektedir.

Perspektif