HOLLANDA ÖĞRETMEN AÇIĞINA ÇÖZÜM ARIYOR

HOLLANDA ÖĞRETMEN AÇIĞINA ÇÖZÜM ARIYOR

Hollanda’da her alt ortaöğretim öğretmeninin yaklaşık altıda biri, daha önce başka bir meslekte çalıştıktan sonra öğretmenliğe geçti. OECD verilerine göre bu oran yüzde 16,9’a ulaşırken, OECD ortalaması yüzde 8,4’te kaldı.

Hollanda’nın eğitim sisteminde yaşanan öğretmen açığı, farklı mesleklerden eğitim sektörüne geçiş yapanların daha fazla sisteme dahil edilmesiyle aşılmaya çalışılıyor.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) 29 Eylül 2026 tarihinde yayımladığı Education at a Glance 2026raporunda, öğretmen açığıyla mücadelede kariyer değiştiren profesyonellerin önemli bir kaynak haline geldiği belirtildi.

OECD’nin TALIS 2024 verilerine göre Hollanda’da alt ortaöğretim öğretmenlerinin yüzde 16,9’u “second-career teacher”, yani en az 10 yıl eğitim dışındaki bir alanda çalıştıktan ve öğretmenliği ilk kariyer tercihi olmamasına rağmen daha sonra öğretmenliğe geçen kişilerden oluşuyor.

Bu oran OECD ülkelerindeki yüzde 8,4’lük ortalamanın yaklaşık iki katı. Başka bir ifadeyle Hollanda’da yaklaşık her altı öğretmenden biri, eğitim sektörüne doğrudan öğretmenlik kariyeriyle başlamamış durumda.

HOLLANDA OECD ORTALAMASININ OLDUKÇA ÜZERİNDE

OECD verileri, ülkeler arasındaki farkın oldukça büyük olduğunu gösteriyor.

İzlanda yüzde 20,9 ile en yüksek orana sahip ülke olurken, Yeni Zelanda yüzde 17,2, Avustralya ve Hollanda ise yüzde 16,9 seviyesinde bulunuyor. Bulgaristan’da oran yüzde 16,4, ABD’de ise yüzde 16,3 olarak ölçüldü.

Buna karşılık Güney Kore, Japonya ve Türkiye’de ikinci kariyer olarak öğretmenliğe geçenlerin oranı yüzde 1’in altında kaldı. OECD, Türkiye için bu oranı yüzde 0,9 olarak veriyor.

“ZIJ-INSTROMER” MODELİ ÖĞRETMENLİĞE GEÇİŞİ KOLAYLAŞTIRIYOR

Hollanda’da farklı bir meslekten öğretmenliğe geçiş yapan kişiler “zij-instromer” olarak adlandırılıyor.

Bu kişilerin öğretmen olabilmesi için belirli koşulları karşılamaları ve uygunluk değerlendirmesinden geçmeleri gerekiyor. Hollanda hükümetinin uygulamasında, farklı bir meslekten öğretmenliğe geçmek isteyen adayların öncelikle uygunluk değerlendirmesi yaptırması gerekiyor.

Aday gerekli şartları karşılıyor ve eğitim programına kabul ediliyorsa, öğretmenlik yeterliliğini çalışırken kazanabileceği bir süreç izleyebiliyor. Yetkinlik sınavını başarıyla tamamlayan aday, gerekli öğretmenlik yeterliliğini elde edebiliyor.

ÖNCEKİ MESLEK DENEYİMİ DEĞERLENDİRİLİYOR

OECD, Hollanda gibi kariyer değiştiren öğretmen oranının yüksek olduğu ülkelerde esnek giriş yollarının, iş temelli eğitimin ve önceki mesleki deneyimin tanınmasının önemli olduğunu belirtiyor.

Bu model, özellikle uzun yıllar başka sektörlerde çalışmış kişilerin sahip oldukları bilgi ve deneyimi sınıfa taşımalarına imkân sağlıyor.

Örneğin mühendislik, bilişim, sağlık, ekonomi veya teknik alanlarda yıllarca çalışan bir kişi, gerekli pedagojik ve mesleki şartları yerine getirmesi halinde eğitim sektörüne geçiş yapabiliyor.

OECD’ye göre bu tür programlar yalnızca öğretmen sayısını artırmakla kalmıyor, aynı zamanda öğretmen kadrosunun farklı mesleki deneyimlere sahip kişilerle çeşitlenmesine de katkı sağlayabiliyor.

ÖĞRETMEN AÇIĞI HALA ÖNEMLİ BİR SORUN

Ancak kariyer değiştirenlerin sisteme dahil edilmesi, Hollanda’daki öğretmen açığının tamamen çözüldüğü anlamına gelmiyor.

OECD’nin 2026 raporuna göre Hollanda’da 2024/25 eğitim öğretim yılı başında kamu ortaöğretimindeki öğretmenlik pozisyonlarının yaklaşık yüzde 2’si doldurulamadı.

Aynı dönemde Hollanda’daki ilkokul ve ortaöğretim öğretmenlerinin yüzde 2’sinin henüz tam yeterliliğe sahip olmadığı belirtildi. Bu oran OECD ortalaması olan yüzde 9,1’in altında olsa da öğretmen ihtiyacının devam ettiğini gösteriyor.

Ayrıca Hollanda’da 2024/25 döneminde tam yeterliliğe sahip ilkokul ve ortaöğretim öğretmenlerinin yüzde 6,9’uemeklilik veya istifa yoluyla meslekten ayrıldı. OECD ortalaması ise yüzde 6,4 oldu.

HOLLANDA MODELİ DİĞER ÜLKELERDEN AYRIŞIYOR

OECD, öğretmen açığının yalnızca daha fazla öğretmen yetiştirilerek çözülemeyeceğine dikkat çekiyor. Birçok ülkede eğitim sistemi, sağlık, teknoloji ve diğer uzmanlık alanlarıyla aynı nitelikli iş gücü havuzundan çalışan bulmaya çalışıyor.

Bu nedenle farklı kariyerlerden deneyimli kişilerin öğretmenliğe kazandırılması, öğretmen açığını azaltmak için kullanılan yöntemlerden biri haline geliyor.

Hollanda’nın dikkat çeken tarafı ise bu geçişin daha kurumsal ve esnek yollarla desteklenmesi. OECD, Hollanda’da yüzde 15’in üzerinde ikinci kariyer öğretmeni bulunmasını, alternatif giriş yolları ve önceki deneyimin tanınmasıyla birlikte değerlendiriyor.

SONUÇ

Hollanda eğitim sisteminde kariyer değiştirenlerin öğretmenlik mesleğine kazandırılması artık öğretmen açığıyla mücadelede önemli araçlardan biri haline gelmiş durumda.

Yüzde 16,9’luk oran, OECD ortalamasının yaklaşık iki katı. Ancak bu oran tüm öğretmenler için değil, OECD’nin karşılaştırma yaptığı alt ortaöğretim öğretmenleri için geçerli.

Veriler, Hollanda’nın öğretmen ihtiyacını karşılamak için yalnızca yeni mezunlara değil, başka sektörlerde uzun yıllar deneyim kazanmış profesyonellere de yöneldiğini gösteriyor.

Kaynak: OECD – Education at a Glance 2026 / TALIS 2024; Hollanda Hükümeti.