Hollanda Yaşlanıyor, Peki Bu Ülkeyi Kim Ayakta Tutacak?

Hollanda Yaşlanıyor, Peki Bu Ülkeyi Kim Ayakta Tutacak?

Hollanda’da bazen siyasi tartışmaları anlamakta gerçekten zorlanıyorum.

Bir taraftan göçmenlerin sayısının artmasından şikâyet ediliyor, diğer taraftan ülkede çalışacak insan bulunamıyor. Nüfus yaşlanıyor, doğumlar azalıyor, emeklilik yaşı yükseliyor.

Peki bu ülkeyi gelecekte kim ayakta tutacak?

Üstelik beni düşündüren yalnızca bu çelişki değil. Siyasi tartışmalarda mülteciler, iş gücü göçmenleri ve Hollanda’da doğup büyümüş göçmen kökenli vatandaşlar zaman zaman aynı kefeye konuluyor.

Bir mültecinin karıştığı olaydan söz edilirken konu bir anda bütün göçmenlere, oradan da burada doğup büyümüş gençlere kadar uzanabiliyor. Fransa’da yaşanan toplumsal olaylar bile zaman zaman Hollanda’daki göç tartışmalarına örnek gösteriliyor.

Oysa mülteci başka, çalışmak için Hollanda’ya gelen bir işçi başka, burada doğup büyümüş Hollanda vatandaşı bambaşka.

Elbette suç işleyen varsa hukuk önünde hesap vermeli. Göç, uyum ve toplumsal güvenlik konuları da tartışılmalı. Ancak bir kişinin davranışından yola çıkarak milyonlarca insanı aynı şekilde değerlendirmek ne kadar doğru?

Bizim gibi hayatını Hollanda’da kurmuş insanlar açısından bu durum ister istemez düşündürücü.

Kimimiz burada doğduk, kimimiz çocuk yaşta geldik. Okuduk, çalıştık, iş kurduk, çocuklarımızı büyüttük. Bu ülkeye emek verdik, vergi ödedik, istihdam sağladık. Çocuklarımızın, hatta torunlarımızın geleceği burada.

Buna rağmen bazen sanki bu toplumun bir parçası değilmişiz gibi bir hava oluşuyor.

İnsan ister istemez soruyor: Daha ne kadar burada yaşamamız gerekiyor?

İşin bir de pek konuşulmayan başka tarafı var.

Hollanda’nın nüfusu yaşlanıyor. CBS verilerine göre 2025 yılında yaklaşık 166 bin çocuk doğarken 173 binden fazla insan hayatını kaybetti. Buna rağmen ülkenin nüfusu 87 binden fazla arttı. Çünkü Hollanda’ya gelenlerin sayısı, ülkeden ayrılanlardan fazlaydı.

Yani göç olmasaydı Hollanda’nın nüfusu azalacaktı.

Bu rakamlar tek başına göçün bütün sorunlara çözüm olduğunu göstermiyor. Ancak gelecekte çalışacak insan sayısı konusunda ciddi düşünmemiz gerektiğini ortaya koyuyor.

Ben bu meseleyi yalnızca rakamlardan hareketle değerlendirmiyorum.

Yıllardır işverenlerle çalışıyorum. Özellikle gıda sektöründeki mezbahaları, tavuk parçalama tesislerini ve üretim işletmelerini yakından tanıyorum.

Bu işletmelerin birçoğunda Polonyalı, Bulgar ve başka ülkelerden gelen çalışanların ne kadar önemli bir rol üstlendiğini görüyorum.

Bazı işletmelerde üretimin önemli bir bölümü bu insanların emeğiyle gerçekleşiyor. Onlar olmadan aynı üretim kapasitesini sürdürmek hiç de kolay olmaz.

Üstelik bu yalnızca benim gözlemim değil. SEO Economisch Onderzoek tarafından yapılan araştırmaya göre Hollanda’daki mezbahalarda çalışanların ortalama yüzde 51’i iş gücü göçmeni. Et sektörünün genelinde ise bu oran yaklaşık yüzde 37. Araştırma ağırlıklı olarak 2020 yılı verilerine dayanıyor.

Şimdi düşünelim.

Bu çalışanların önemli bir bölümü yarın işe gelmese ne olur?

Üretim bantları aynı hızda çalışabilir mi? Siparişler yetişir mi? Bazı işletmeler faaliyetlerini azaltmak, hatta durdurmak zorunda kalır mı?

Burada önemli bir ayrıntı daha var. Polonyalılar ve Bulgarlar Avrupa Birliği vatandaşı. Hollanda’da çalışma hakları, sığınma başvurusunda bulunan bir mültecinin veya Avrupa Birliği dışından gelen bir çalışanın durumuyla aynı değil.

Yani göç tartışmalarında birbirinden çok farklı insan gruplarından söz ediyoruz.

Bunların hepsini aynı başlık altında değerlendirmek hem hukuki hem de toplumsal açıdan yanlış sonuçlara yol açabiliyor.

Elbette iş gücü ihtiyacının sürekli yurt dışından çalışan getirerek karşılanması tek çözüm değil. İşverenlerin çalışma koşullarını iyileştirmesi, çalışanlarına daha fazla güvence sağlaması ve teknolojiye yatırım yapması da gerekiyor.

Özellikle et sektöründe göçmen işçilerin karşılaştığı kötü çalışma koşullarını da görmezden gelemeyiz.

Ancak bu sorunların varlığı, söz konusu çalışanların ekonomiye sağladığı katkıyı ortadan kaldırmıyor.

Bir taraftan bu insanlara ihtiyaç duyuyoruz, diğer taraftan göç tartışmalarında onların emeği çoğu zaman arka planda kalıyor.

Asıl üzerinde düşünmemiz gereken çelişkilerden biri de bu.

Bir de emeklilik meselesi var.

Hollanda’da devlet emeklilik yaşı, yani AOW-leeftijd, bugün 67. 2028 yılından itibaren 67 yıl 3 aya yükselecek.

Gerekçe anlaşılır. İnsanlar ortalama olarak daha uzun yaşıyor ve emeklilik sisteminin sürdürülebilir olması gerekiyor.

Ancak iş sağlığı ve çalışma danışmanı olarak benim aklıma başka bir soru geliyor.

İnsanlardan daha uzun çalışmalarını bekliyoruz. Peki onların daha uzun süre sağlıklı çalışabilmeleri için yeterince çaba gösteriyor muyuz?

Otuz yıl boyunca bir mezbahada çalışan, her gün saatlerce ayakta kalan, ağır yük kaldıran bir işçiyi düşünün.

Ya da yıllarca inşaatta, depoda veya üretim hattında çalışan birini.

Bu insanlara birkaç yıl daha çalışmaları gerektiğini söylemek kolay.

Peki sağlıkları buna elverişli mi?

Yıllardır işverenlerle yaptığım görüşmelerde sıkça karşılaştığım bir durum var. Çalışan sağlıklı olduğu sürece çoğu zaman her şey yolunda kabul ediliyor. Ancak hastalandığında, uzun süre işe gelemediğinde veya iş göremez hâle geldiğinde çözüm aranmaya başlanıyor.

Oysa çalışan hastalandıktan sonra çözüm aramak kadar, hastalanmasını önlemek de önemli.

İşte benim üzerinde durduğum konu bu: Önleyici iş sağlığı uygulamaları, yani preventie.

Hollanda’da bu konuda elbette yasal düzenlemeler, destekler ve çalışmalar var. Ancak bunların günlük çalışma hayatına ne kadar yansıdığını ve yaşlanan çalışan nüfusun ihtiyaçlarına ne ölçüde cevap verdiğini sorgulamamız gerekiyor.

Çünkü emeklilik yaşını yükseltmekle insanların çalışma gücünü artırmak aynı şey değil.

Yaş ilerledikçe çalışma koşullarının da insana uyarlanması gerekiyor. Daha az fiziksel yük, uygun çalışma saatleri, mesleki gelişim imkânları ve zamanında alınan önleyici tedbirler olmadan insanların sağlıklı biçimde daha uzun çalışmasını beklemek ne kadar gerçekçi?

Şimdi bütün bu konuları yan yana koyalım.

Hollanda yaşlanıyor. Doğanlardan daha fazla insan hayatını kaybediyor. Nüfus artışı göç sayesinde devam ediyor. Bazı sektörler yabancı iş gücüne büyük ölçüde ihtiyaç duyuyor. Emeklilik yaşı ise yükseliyor.

Buna karşılık siyasi tartışmaların önemli bir bölümünde göçün sınırlandırılması ve göçmen kökenli nüfusun artışı gündeme geliyor.

Üstelik bu tartışmalar bazen yıllardır Hollanda’da yaşayan, burada doğup büyüyen ve kendisini bu ülkenin bir parçası olarak gören insanları da etkiliyor.

Oysa bizim çocuklarımızın geleceği de Hollanda’nın geleceği.

Bugün burada okuyan gençler yarın bu ülkenin hastanelerinde, okullarında, fabrikalarında ve işletmelerinde çalışacak. Aralarında doktorlar, öğretmenler, mühendisler, işçiler ve girişimciler olacak.

Onları sürekli kökenleri üzerinden değerlendirmek yerine, yeteneklerini geliştirmelerine ve topluma katkıda bulunmalarına nasıl yardımcı olabileceğimizi daha fazla konuşmamız gerekmiyor mu?

Elbette göçü sınırlandırmayı savunmak da meşru bir siyasi tercih. Ancak böyle bir tercihin iş gücü, ekonomi ve yaşlanan nüfus üzerindeki sonuçlarına da cevap verilmesi gerekiyor.

Aynı şekilde emeklilik yaşını yükseltirken çalışanların sağlığını koruyacak önlemleri de düşünmek gerekiyor.

Bana göre Hollanda’nın geleceği açısından asıl mesele, bu konuları birbirinden bağımsız değerlendirmemek.

Çünkü bir ülkenin geleceği yalnızca nüfusunun kaç milyon olduğuyla değil, o nüfusun ne kadar sağlıklı, eğitimli, üretken ve topluma katılabilecek durumda olduğuyla da ilgili.

Bir taraftan göçmenlerin sayısının artmasından endişe ediyoruz. Diğer taraftan onların emeğine ihtiyaç duyuyoruz. Nüfusun yaşlanmasından kaygılanıyoruz ama insanlardan daha uzun çalışmalarını bekliyoruz.

Peki bütün bunları bir arada nasıl başaracağız?

Belki de artık yalnızca kimin Hollanda’ya ait olduğunu tartışmak yerine, bu ülkenin geleceğini birlikte nasıl ayakta tutacağımızı konuşmanın zamanı gelmiştir.

Ne olacak bu Hollanda’nın hâli?

Ahmet İRİ

Kaynaklar:

1. CBS kaynaklı 2025 nüfus verileri — 165.863 doğum, 173.338 ölüm ve 87.211 kişilik nüfus artışı.
2. SEO Economisch Onderzoek – Mezbahalar ve et sektöründe çalışanlar — İş gücü göçmenlerinin payına ilişkin araştırma.
3. Rijksoverheid – AOW emeklilik yaşı — 2026–2031 için belirlenen yaşlar.