Hollanda yeniden erken seçimlere gidiyor. 22 Kasım 2023’te düzenlenen erken Temsilciler Meclisi seçimlerinden sonra, Hollanda’da ideolojik ve örgütsel temeli olmayan PVV partisi ile birlikte Hollanda halkı, BBB ve NSC partilerini koalisyona zorlamıştı. Ben buna “zorunlu evlilik” veya “beşik kertmesi” demekteydim. (Gerangeerd / Gedwongen huwelijk / Wieghuwelijk)
Hollanda’da ilk defa kurulan bu parlamenter koalisyon kabinesinde, eski güvenlikten sorumlu koordinatör ve herhangi bir politik parti üyeliği bulunmayan Dick Schoof, Hollanda başbakanlığı görevini üstlendi.
PVV, VVD, BBB ve NSC partilerinden kurulan sağcı Hollanda kabinesi, bir türlü ortak olamadı, karar almakta zorlandı ve kararları ertelemek zorunda kaldı. Bu durum Hollanda halkının yeni umutlarını yeniden umutsuzluğa çevirdi.
Hollanda’nın temel sorununun mülteci akımı olduğunu düşünen PVV lideri Geert Wilders, 3 Haziran 2025’te Dick Schoof kabinesinden, Acil Göç ve Mülteci Yasası (Asielnoodwet) ile ilgili memnuniyetsizliği nedeniyle desteğini çekti. Bu gelişmenin ardından, Hollanda Temsilciler Meclisi 2 Temmuz 2025’te aldığı kararla, 29 Ekim 2025 tarihinde erken seçim yapılmasına karar verdi.
Dick Schoof’un başbakanlığında, koalisyon ortakları VVD, BBB ve NSC, yeni bir kabine kurulana kadar görevlerine geçici olarak devam edeceklerdir (demissionair kabinet).
Seçme ve Seçilme Hakkı (Kiesrecht)
18 milyon 84 bin nüfuslu Hollanda’da, 18 yaşını doldurmuş ve oy kullanma hakkına sahip (stemgerechtigde) 13 milyon 500 bini aşkın seçmen bulunmaktadır. Hollanda vatandaşı olmayan, ancak en az 5 yıldır Hollanda’da ikamet eden kişiler, yalnızca 18 Mart 2026 tarihinde yapılacak olan belediye meclisi seçimlerinde seçme ve seçilme hakkına sahiptir.
En Önemli Politik Haklarımız
Bizi temsil ettiğini iddia eden politik partilerin politikaları, yıllar içerisinde sembolik olmaktan öteye geçememiştir. Ancak CDA partisinden Ruud Lubbers, Dries van Agt; PvdA’dan Joop den Uyl ve Wim Kok’un katkıları bizler için çok büyüktür. Oy kullanma hakkının 1986’da (stemrecht), çifte vatandaşlığın ise 1992’de (optie regeling) tanınmamış olması hâlinde, bugün ben bu makaleyi yazamazdım ve binlerce göçmen, Hollandalı olmayanlara kapalı olan 200’ün üzerindeki göreve atanamazdı.
Ruud Lubbers’ün Tarihi Vatandaşlık Daveti
4 Kasım 1982 – 22 Ağustos 1994 tarihleri arasında Hollanda Başbakanlığı görevini yürüten Ruud Lubbers, 1992–1993 yıllarında Hollanda’da ikamet eden göçmenlere şöyle bir davette bulunmuştu:
“Gelin, hep birlikte Hollandalı olalım. Kraliçemiz artık sizin de kraliçeniz olsun.”
Bana göre Hollanda vatandaşlığı, opsiyon uygulaması sayesinde Hollanda’da kalıcı olduğumuzun kabulü, bir dönüm noktası olmuş ve bu ülkeye kök salmada en önemli suyumuz, toprağımız ve gıdamız hâline gelmiştir.
29 Ekim 2025 Erken Temsilciler Meclisi Seçimleri
Hollanda Yüksek Seçim Kurulu (www.kiesraad.nl) tarafından yürütülen erken seçim süreci, belirlenen seçim takvimi (verkiezingskalender) doğrultusunda işlemektedir. Hollanda vatandaşlığına sahip olan göçmenler, Avrupa Parlamentosu, Temsilciler Meclisi, Eyalet Meclisleri ve Belediye Meclisleri seçimlerinde seçme ve seçilme hakkına sahiptirler.
18 Mart 2026 Belediye Seçimleri
342 belediyede düzenlenecek olan belediye meclisi seçimlerinde Amsterdam (935 bin nüfus) ile Schiermonnikoog (968 kişi) arasında önemli farklar bulunmaktadır. Amsterdam’da belediye meclisi 45 üyeden, Schiermonnikoog’da ise 9 üyeden oluşmaktadır. Belediye encümenlerinin sayısı nüfusa göre belirlenmekte olup, örneğin Amsterdam’da 9, Schiermonnikoog’da ise 3 encümen bulunmaktadır. İçişleri Bakanlığı, belediye meclis üyelerine ödenen maaşları (gemeenteraadslidvergoeding) belediye nüfusuna göre belirlemektedir. Almelo şehrinde nüfus 74 bin olup, meclis üyesi sayısı 35’tir.
Oy Kullanma Hakkı ve Katılım
Oy kullanma zorunlu değildir (geen stemplicht). Ancak seçmen katılımı genelde %75 ile %80 arasında değişmektedir. 150 kişilik Temsilciler Meclisi’nde bir milletvekili seçilebilmek için ortalama 70 ila 80 bin oy gereklidir. Hollanda Senatosu (Eerste Kamer), 75 üyeden oluşmakta olup, bu üyeler eyalet meclisi seçimlerinden sonra seçilmektedir.
Koalisyonlar ve Görev Dağılımı
Seçim sonrası salt çoğunluğu (75 + 1) sağlayan koalisyonlar, genellikle birinci partinin başbakanlığında çoğulcu hükümetler (meerderheidskabinet) kurmaktadır. Temsilciler Meclisi’ne seçilen ve kabinede görev alan milletvekilleri (başbakan, bakan, devlet sekreteri) meclis sandalyelerini (duale rol) bırakmak zorundadır. Yerlerine listedeki yedek adaylar geçmektedir. Liste başı (lijsttrekker) olup da koalisyonda görev almayanlar ise genellikle parti grup başkanlığı (fractievoorzitter) görevini üstlenmektedir.
Hollanda’da Kaç Belediye Var?
1899 yılında 1.121 olan belediye sayısı, 1 Temmuz 2025 itibarıyla 342’ye düşmüştür. Belediyelerin birleşmesiyle (gemeentelijke herindeling) yeni isimlerle yoluna devam eden yapılar oluşturulmuştur. En büyük belediye Amsterdam, en küçük ise Schiermonnikoog’dur.
12 eyaletin her birinde bir Eyalet Valisi (Commissaris der Koning) görev yapmaktadır. Hollanda devlet sistemi anayasal monarşi, parlamenter demokrasi ve dual sistem olarak tanımlanabilir. Yasama organı Temsilciler Meclisi, denetleyici ise Senato’dur. Senato’nun onayı olmadan yasa geçerli sayılmaz.
Belediye Başkanları ve Atama Süreci
Belediye başkanları, İçişleri Bakanlığı onayıyla, ilgili belediye meclisinin önerisi üzerine atanırlar (kroonbenoeming). Politik geçmişi olan, deneyimli bürokratlar genelde bu görevlere aday gösterilmektedir. Belediye başkanları, belediye meclisinin ve encümen heyetinin başkanıdır. Parti üyeliği görev yapmaya engel değildir.
Başkent Neresi?
Hollanda Anayasası’na göre başkent Amsterdam olsa da, hükümet, parlamentolar, bakanlıklar ve yabancı temsilcilikler Lahey (Den Haag) şehrindedir. Aynı zamanda Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi önemli kurumlar da bu şehirde yer almaktadır.
Hollanda’da Politik Dual Sistem
Hollanda’daki politik yapı, ikili bir sistemdir (dual). Seçilmişler, görev aldıklarında temsilciliklerini bırakır, yürütmeye geçerler. Bu sistem, belediyelerde ve eyaletlerde de geçerlidir. Boşalan sandalyeler, listedeki yedek üyelerle doldurulur.
Belediye Meclisi Seçimleri ve Koalisyon Süreci
18 Mart 2026’da yapılacak olan seçimlerin ardından, belediyelerde kurulacak koalisyonlar için kurucu danışman (informateur) atanır. Ortak yönetim programı (bestuursprogramma) oluşturularak encümen üyeleri belirlenir. Encümen, o şehirde yaşamayan, başka şehirden bir partili de olabilir. Koalisyonun güvenoyu alabilmesi, güçlü ve kararlı bir yönetim için şarttır.
Tek Parti Yönetimi
Bazı belediyelerde, örneğin Barendrecht, Hilvarenbeek ve Zeewolde’de, tek parti çoğunluk sağlayarak yönetimi üstlenmiştir.
Tercihli Oy (Voorkeursstemmen)
Seçmenler tercihli oy kullanarak, aday listelerindeki belirli isimleri öne çıkarabilirler. Oy sayısı toplamının %25 + 1’ini alan adaylar seçilmiş sayılır. Örneğin Almelo’da bir meclis üyesine 800-900 oy düşüyorsa, 200+1 oy alan aday tercihli oyla seçilebilir.
Belediye Başkanları ve Görev Süreci
Belediye başkanları ilan edilen pozisyonlara başvurarak ve meclis komisyonlarının önerisiyle seçilir. Son onay İçişleri Bakanlığı adına Eyalet Valisi tarafından yapılır. Göreve başlayan başkan, şehrin sembolik lideri olarak da görülür.
Politikacıların Adli Durumu
Geçmişte Almelo’da görev yapan bir CDA encümen azası, vergi kaçakçılığından 2 ay şartlı hapis cezası almış; bu durum görevine engel teşkil etmemiştir. Ancak cezai kaydı olduğu için, kendisine Kraliyet Nişanı verilmemiştir. Adli sicili olanlara, örneğin çocuk bakım yardımı skandalında suçlu bulunanlara da bu onur ödülü verilmemektedir.
Hollanda’da yönetim sistemi çok katmanlı, hukuka dayalı ve halkın temsilini esas alan bir yapıya sahiptir. Her düzeyde halkın katılımı ve tercihi belirleyici olmaktadır. 29 Ekim 2025 erken seçimleri, bu demokratik sistemin bir sınavı ve halkın iradesinin yeniden tecelli edeceği bir tarih olacaktır.
Araştırma ve Derleme: Nejat SUCU
