''Kumar bağımlılığı, bir tür dürtü kontrol bozukluğudur''

Kumar, kişinin sonucunu belirleme imkanı olamadığı ve kaybetme olasılığının yüksek olduğu alışkanlıklar bütünüdür. Bunların başında şans oyunları, bingo, totto, lotto, at yarışı, casino oyunları, kart oyunları ve meyve otamatikleri gelir.

Kumar oyunları çeşitli riskler içerirler. Kumar oynayan şahıs aylığını, gelirini, ödeneğini, birikmişini ve malını kaybedebilir. Borç alarak içinden çıkamayacağı durumlara düşebilir.

Günümüzde insanı çeken ve onu baştan çıkaran birçok kumar imkanı vardır. Kişi her köşede, her kahvehanede kumar oynama imkanı bulabilir. Kumar oynamak için küçük paralarla bile çalışan makinalar bu işi daha da cazip hale getirmiştir. Böylece kişi farkına varmadan, göze batmadan ve yavaş yavaş bir kumar alışkanlığına doğru kayar.

Kişi niçin kumar oynar?

Kumar oynamak para ya da maddi bir takım bedeller karşılığında daha büyük kazançlar elde etme umudu ve beklentisinin diğer bir adıdır. Ancak burada durum bir alışkanlık haline gelmiştir ve bu şekliyle de bağımlılıktır. Genel olarak bir dürtü kontrol sorunu olarak tanımlanır. Bu aynı zamanda psikolojik, sosyolojik ve ekonomik bir sorundur.

Kumar oynamanın altında kişinin bir takım yetersizlik duyguları, özgüven sorunları, kaygı bozuklukları, depresyon, çaresizlik ve yoğun suçluluk duyguları gibi bozukluklar ve psikolojik sorunlar yatar. Kişi kumar oynayarak hayatında elde edemediği birçok kazanımı ya da konforu elde edebileceğine dair bir inanç geliştirmiştir ve bu şekilde kumar oynamakla bir tür haz yani tatmin duygusuna ulaşır. Kumar oynayarak hiç kimsenin refaha ulaştığı ya da maddi kazançlar elde ettiği görülmemiştir. Çünkü kişi kazansa dahi kazandığından daha fazlasını kazanmak için elinde bulunan her şeyi koyarak tekrar kumar oynamaya devam eder. Bu bir tür kısır döngüdür ve kumar oynayan kişi içine düştüğü durumu asla bir sorun olarak görmez. Kumar bağımlılığı problemi, bireylerin ilişkilerinin bozulmasına, evdeki ve işteki sorumluluklarını aksatmasına ve maddi çöküntülere sebep olabilir. Kumar oynamak için para çalmak ya da çocuklarınız için sakladığınız parayı kumarda kullanmak gibi ''asla yapmam'' diye düşündüğünüz şeyleri yapmaya başlayabilirsiniz.

Kumar bağımlılığı bir tür dürtü kontrol bozukluğudur. Bu tür davranış bozukluğu olan kişiler, kendilerine ve yakınlarına zarar verdiklerini bildikleri halde dürtülerini kontrol edemezler. Sonuçlarını umursamadan kumar oynamak tek düşündükleri şeydir. Her şeylerini kaybedeceklerini bilseler de kumar artık hastalık halindedir ve vazgeçemezler.

Bağımlılıktan kurtulmak için ilk önce kişinin kendisinin bağımlı olduğunu ve tedavi olması gerektiğini kabul etmesi gerekiyor.

Kumar, bağımlılığa ne zaman dönüşür?

Aşağıdaki durumların görülme sıklığıyla kumarın hastalık düzeyine gelmiş olması arasında direk bir ilişki vardır:

• Kişi kumar oynama düşüncesini kafasından atamıyor ve sadece oynayacağı oyun üzerine düşünüyorsa,

• Paraya ihtiyaç duyduğu halde kumara para yatırmaya başlamışsa,

• Bu alışkanlıktan kurtulmak için zaman zaman oynamayı bırakma denemeleri yapıyorsa, bu süreçte sıkıntı, suçluluk ve öfke duyguları artıyorsa,

• Kumar oynadığına dair yakınlarına yanlış bilgiler veriyor ve oynamadığını söylüyorsa,

• Kumar oynamak için yakınlarının maddi değeri olan eşyalarını ve paralarını almaya başlamışsa,

• Yasa dışı olan hırsızlık, dolandırıcılık, madde kullanımı ve satışı, zimmetine para geçirmek vb eylemlerde bulunuyorsa,

• İş ve kişisel hayatında önemli kayıplar yaşıyor, fırsatları kaçırıyorsa,

• Aile içi iletişim bozulmuş ve çatışmalar yaşanmaya başlamışsa,

• Psikolojik veya fiziksel şiddete başvuruluyorsa,

Kumar oynayan kişilerin eşlerinde stres görülüyor

Yapılan araştırmalar, kumar oynayan kişilerin eşlerinin ve aile üyelerinin ciddi stres altında kaldığını ve bu strese bağlı olarak fiziksel sağlık sorunları yaşadığını göstermiştir. Aynı şekilde depresyon, agresiflik, güven kaybı ve şüphe takıntısı gibi psikolojik rahatsızlıklar da gözlenmiştir.

Belki de en üzücü nokta, kumar bağımlısı olan ailelerde cinsel, duygusal ve fiziksel olarak çocuk istismarının normal ailelere oranla ciddi anlamda yüksek olmasıdır. Yani kumar sadece harcanan para değil, çevresel, ailesel, bedensel ve ruhsal olumsuz sonuçları olan bir hastalıktır.

Kumar alışkanlığı, sadece erkeklerde görülmüyor

Kumar alışkanlığının en çok erkekler arasında görüldüğü düşünülse de kadınların da özellikle son yıllarda kumara yöneldikleri biliniyor. Kadınlarda ve erkeklerde kumara yönelmenin altında farklı nedenler olsa da genel olarak aynı sebeplerle ve sonuçlarla karşılaşıyoruz.

Kumar sorununun tedavisi

“Ben bagımlı değilim, istediğim an bırakırım.”

“ Oynamıyorum ya! param yok ki oynayayım.”

“ Onlar abartıyor ya! ben öylesine oynuyorum, yani stres atıyorum.”

“Tedaviye sadece işverenimi/ailemi memnun etmek için geliyorum.”

“Niçin bırakayım ki! orada biraz rahatlıyorum.”

“Kumarı bırakmak imkânsız, artık iyice battım içine.”

Yukarıdaki sözler kumar bagımlısı olan kişilerin sıkça söylediği sözlerden bir kaçıdır. Tedavide en önemli adım kumar sorununun olduğunu fark etmektir. Onun için bu tür alışkanlık ve bağımlılıkların tedavisinde kişinin bizzat kendinin bundan kurtulmayı istemesi, bunun için ilgili uzmanlara başvurması şartı vardır. Yoksa uzmanların sıkça karşılaştığı gibi kumar oynayan şahsın yerine diğer aile üyelerinin böyle bir başvuru yapmaları yetmemektedir. Eğer kumar sebebiyle çok büyük paralar kaybettiyseniz ve ilişkileriniz bozulduysa, bu noktaya gelmek gerçekten büyük bir güç ve cesaret ister. Umudunuzu kesmeyin ve oluruna bırakmayın. Zararın neresinden dönerseniz kardır. Sizin gibi birçok insan bu alışkanlıktan kurtulabilmiştir. Kumar bağımlılığından ya da kumar sorunundan kurtulmak kolay değildir. Ancak tedaviye sadık kalırsanız, destek almaya devam ederseniz ve tutarlı olursanız bu sorundan kurtulmak mümkündür. Uzun süren bir kumar alışkanlığının bırakılması durumunda kişide bir takım belirtiler oluşabilir. Bunların başında baş ağrısı, uykusuzluk, terleme, titreme, karın ağrıları ve hafıza sorunları v.b. O nedenle kişi bunu yavaş ve dikkatli bir şekilde bitirmeli ancak bu şikayetleri mazeret göstererek bu alışkanlığı bırakmama yoluna gitmemelidir veya tekrar başlamamalıdır.

Ailenin de bu konuda bilinçli olması ve yönlendirici davranması gerekiyor. Bağımlılık konusunda hizmet veren kurum ve kuruluşlar sadece bağımlılara hizmet vermiyor. Aynı zamanda bağımlı kişilerin aile ve yakınları da bağımlılık konusunda bilgilendiriliyor.

Hayat tarzınızda ve çevrenizde yapabileceğiniz değişiklikler

Kumar sorununu durdurmanın bir yolu da kumar oynama davranışının ortaya çıkma nedenlerini, ona imkan veren şartları bilip degiştirmek ve bunların yerine daha sağlıklı seçimler yapmak olacaktır. Kumar sorununun canlı bir şekilde devam etmesine yol açan en önemli etkenler şunlardır:

1- Kumar oynama istek ve kararı: Kumar oynamaya başlamadan önce kişi oynama kararı verir. Eğer kumar oynama arzunuz varsa, durun, ne yaptığınızı düşünün ve birini arayın, hareketlerinizin sonuçlarını düşünün, kendinize kumar hakkında düşünmeyi bırakmayı söyleyin ve hemen başka bir şeyler yapmaya başlayın.

2- Para: Kumar parasız oynanamaz. Banka ve kredi kartlarınızdan kurtulun, örneğin eşinize verin, paranızın yönetimini başkasına bırakın, bankadan otomatik ödeme talimatları belirleyin ve her zaman yanınızda küçük miktarda nakit para bulundurun.

3- Zaman: Eğer zamanınız yoksa kumar oynanamazsınız. Onun için mümkün oldugu kadar yalnız kalmamaya çalışın. Kendinize kumarla ilgisi olmayan eğlenceli aktiviteler yapacağınız bir zaman belirleyin, rahatlamak için kendinize zaman ayırın, spor ve sosyal faaliyetler yapın ve ailenizle zaman geçirin.

4- Ortam: Sizdeki kumar dürtülerini harekete geçirecek çevrelerden, ortamlardan, eşyalardan, örneğin kumar makinalarının bulunduğu yerlerden uzak durun.

Ayrıca devamlı gidilen ve oyun oynanan büyük casinolara, giriş yasağı koydurabilirsiniz.

Kumara başladığınız veya devam ettiğiniz çevre, ortam ve sosyal ilişkileri değiştirip yeni çevre ve ortamların da bu alışkanlıktan kurtulmanızda önemli etkileri olabilir.

Her defasında daha iyi yapılabilecek bir şey de kumar oynamayı ertelemenizdir. Kendinize beş dakika, on beş dakika, bir saat ya da ne kadar uzun bekleyebileceğinizi düşünüyorsanız o kadar bekleyebileceğinizi söyleyin. Bekleyebildiğinizde kumar arzunuz geçebilir ya da direnebileceğiniz kadar güçsüzleşebilir. Bu şekilde devreye sokacağınız ertelemelerin en kısa zamanda yararlarını göreceğiniz tecrübelerle sabittir.

Eğer kumar arzusuna direnemiyorsanız, kendinizi zorlamayın ya da bunu kumarı bırakmaktan vazgeçmek için bir gerekçe olarak kullanmayın. Kumar bağımlılığından kurtulmak zor bir süreçtir. Önemli olan hatalarınızdan bir şeyler öğrenmek ve tedavi yolunda çalışmaya devam etmektir.

Uzman yardımı alma zamanı geldi mi?

Eğer kendiniz ya da tanıdığınız biri için bu sorulara 2 defa tam olarak “Evet” cevabını

veriyorsanız, o zaman profesyonel yardım almakta kesin fayda vardır:

1. Hiç planladığınızdan daha uzun süre kumar oynadığınız oldu mu?

2. Sahip olduğunuz son parayı kaybedene kadar kumar oynar mısınız?

3. Sizi uykusuz bırakan kumarla ilgili düşünceleriniz var mı veya kumar için iş ve

sorumluluklarınızı aksattığınız olur mu?

4. Gelirinizi ya da birikmiş paranızı faturalarınızın ödenmemiş kalmasına rağmen kumarda harcadınız mı?

5. Başarısız kumarı bırakma girişimleriniz oldu mu?

6. Kumar oynamak için kanun dışı işler yaptınız mı?

7. Kumar oynamak için borç para aldığınız oldu mu?

8. Kumar borçlarınız yüzünden depresif hissettiğiniz ve intiharı düşündüğünüz oldu mu?

9. Kumar oynadıktan sonra  pişmanlık duyduğunuz oldu mu?

10. Maddi sorunları çözmek arzusuyla kumar oynadığınız oldu mu? 

 Psikoterapist Dr. Murat Can  (EsensGGz Müdürü)