Hollanda siyasal sistemi uzun yıllar boyunca, Avrupa’nın hukuk devleti, sosyal refah ve özgürlük dengesinin en rafine örneklerinden biri olarak sunuldu. Devlet müdahaleci değil düzenleyiciydi. İç huzur ve güvenlik politikaları özgürlük alanlarını boğmadan sağlanırdı. Ancak bugün önümüzde duran koalisyon protokolü, bu tarihsel dengeye sadık kalmayan yeni bir yönelime işaret ediyor. Sosyal refah devletinden kontrollü devlete doğru sistematik bir sınırlamayla karşımıza çıkıyor.
Bu bir rejim değişikliği değil belki, ama yönetimde açıkça bir zihniyet değişimidir
Yeni koalisyon protokolü, satır aralarında özgür bireyden çok denetlenmesi gereken nüfusu merkeze alan bir devlet tasavvurunu ima ediyor. Sosyal haklar artık evrensel yurttaşlık hakkı olmaktan ziyade, şarta, performansa ve uyuma bağlı birer lütuf gibi ele alınıyor. Yardım alan yurttaş, korunması gereken bir sosyal varlık değil potansiyel risk unsuru olarak kodlanıyor.
Bu zihniyet özellikle üç alanda belirginleşiyor
Birincisi sosyal refah politikaları. Sosyal yardım, barınma ve işsizlik politikaları artık vatandaşlık hakkı olmaktan koparılıp kontrol mekanizmasına eklemleniyor. Yardım alanın yaşam tarzı, aile yapısı, hatta ahlaki tercihleri bile dolaylı denetime tabi tutuluyor. Devlet, yoksulluğu yapısal bir sorun olarak değil, bireysel uyumsuzluk sonucu oluşan bir sapma olarak okuyor.
İkincisi hukuk devleti ve iç güvenlik ilişkisi. Koalisyon protokolünde güvenlik kavramı, hukukun önünde konumlandırılıyor. Önleyici tedbirler adı altında, istisnai yetkiler ve idari takdir alanı genişletilirken, yargısal denetim, temel haklar ilkesi sessizce geri çekiliyor. Bu, hukuk devletinin askıya alınması değil ama hukukun esnetilmesidir. Ve hukuk esnemeye başladığında, en çok azınlıklar ve göçmen topluluklar zarar görür.
Üçüncüsü özgürlük alanları
İfade özgürlüğü, örgütlenme hakkı ve sivil toplum faaliyetleri artık toplumsal uyum filtresinden geçirilerek meşrulaştırılıyor. Devlet, özgürlüğü koruyan taraf olmaktan çıkıp, onu uygunluk testine sokan hakem rolüne soyunuyor. Bu, liberal demokrasilerde sıkça gördüğümüz o tehlikeli eşiktir. özgürlüklerin, güvenlik gerekçesiyle daraltılması.
Burada asıl mesele, bu politikaların teknik içeriği değil, dayandığı insan tasavvurudur. Koalisyon protokolü, yurttaşı özerk bir özne olarak değil, izlenmesi, yönlendirilmesi ve disipline sokulması gereken bir kitle olarak ele alıyor. Sosyal devletin koruyucu dili yerini, kontrollü devletin kuşkucu diline bırakıyor.
Bu yönelim özellikle Hollanda’daki göçmen topluluklar açısından ayrıca dikkatle okunmalıdır. Çünkü kontrollü devlet, her zaman önce öteki üzerinde sınama yapar. Bugün sosyal yardımla, yarın ifade özgürlüğüyle, öbür gün sivil katılımla ilgili getirilen sınırlamalar, toplumun tamamına yayılacak bir yönetim pratiğinin habercisidir.
Sonuç olarak, Hollanda koalisyon protokolü bize şunu söylüyor. Devlet artık yurttaşına “nasıl yaşaması gerektiğini” daha yüksek sesle dikta etmek istiyor. Oysa demokratik hukuk devletinin görevi, yurttaşın hayatını dizayn etmek değil, o hayatın özgürce yaşanabileceği zemini garanti altına almaktır.
