Hollanda ve Diğer Avrupa Ülkelerinde Var Olan Ütopik Umutlar ve Sahte Umut Tüccarları

Hollanda ve Diğer Avrupa Ülkelerinde Var Olan Ütopik Umutlar ve Sahte Umut Tüccarları

1962 yılında Almanya ile başlayan; daha sonra Hollanda, Belçika, Avusturya ve Fransa ile devam eden iş gücü göçü (arbeidsmigratie) ile birlikte, imkânsız umutları pazarlayan sahte umut tüccarlarının ortaya çıkışına tanık olmaktayız.

Geçen 60 yıllık süreçte; 1970’li yıllarda ve sonrasında Hollanda’da ikamet izni ve çalışma olanaklarını belirli bir maddi kazanç sağlama amacıyla pazarlayan firma, şirket ve bireysel girişimlerin varlığına şahit olduk. Bugün bu faaliyetleri devralan, Hollanda hukuk fakültelerinden mezun Türk kökenli bazı avukatlar da oluşan bu boşluğu doldurmaktadır. Bu durum aslında arz ve talep (vraag en aanbod) mekanizmasının bir sonucu olmuştur.

Saptırılmış ve sahte vaatlerin yanında; küçük de olsa Hollanda’ya yerleşme, çalışma, serbest ticaret yapma ve yeni bir yaşam kurma imkânı da her zaman vardı.

Daha önce gerçekleştirmiş olduğum, geçmiş bilgi ve tecrübelerime dayanan kısa araştırmamı burada sizlerle paylaşmak istedim.

Hollanda’ya Yerleşme, Var Olan Eğitim ve Çalışma Olanakları Nelerdir?

Almanya, Hollanda, Fransa, Belçika ve Avusturya’nın yabancı iş gücü talebini karşılamak amacıyla 1961’de Almanya ile başlayan ve 1964’te Hollanda’nın katılımıyla 1974 yılı sonuna kadar devam eden işçi göçü; 277 bini vasıflı, 516 bini vasıfsız olmak üzere toplamda yüz binlerce kişinin katılımıyla gerçekleşti.

Daha sonraki yıllarda; doğum, evlilik, aile kurma, aile birleşimi, eğitim ve sığınma amaçlarıyla Avrupa Birliği ülkelerine, diğer Avrupa ülkelerine ve kıtalararası coğrafyalara yerleşenlerin sayısı 5 milyon kişiyi aşmış bulunmaktadır.

Türkiye’den Hollanda’ya gerçekleşen göç günümüzde nitelikli, kalifiye ve eğitimli göçmenler (kennismigranten) şeklinde devam etmektedir. Bu konuda mevcut bilgiler doğru olsa da umuda yolculuk sürecinde ciddi bir bilgi kirliliği de yaşanmaktadır.

Son yıllarda Türkiye’den veya Avrupa Birliği ülkelerinden Hollanda’ya yerleşmek, çalışmak ve kendi işini kurmak isteyenlerin sorularıyla sıkça karşılaşmaktayım. Doğru bilgi verebilmek adına elbette ön araştırma yapmak ve yasalar hakkında genel bilgiye sahip olmak gerekir. Burada sizlere konuyu genel hatlarıyla sunmaya çalışacağım. Bireysel girişimlerden doğal olarak bireyin kendisi sorumludur.

Cazibesini Kaybeden Hollanda’ya Göç

Geçtiğimiz yıllarda aşırı sağ bir hükümetin Hollanda’da ve diğer 27 Avrupa Birliği ülkesinde iktidar ortağı olması, Türkiye’den Hollanda’ya gerçekleşen göç oranının düşmesine yol açmıştır.

Göçmenler olarak, "misafir işçi" (gastarbeiders) konumunda istatistiklere geçtiğimiz ve kendimizi istenmediğimiz bir yerde hissettiğimiz durumlarda, gerekirse kendi evimizde kalmayı tercih ederiz (Oost West, Thuis Best - Doğu, batı, en güzeli evim). Nitekim 2024 yılında Hollanda’ya gerçekleşen göçün %49 oranında azaldığını görmekteyiz. Daha önce göçmenleri özgür ama hassas yapılarından dolayı güvercinlere benzetmiştim.

Kimler Hollanda’ya Yerleşebilir?

1. Aile Kurma (Gezinsvorming): Hollanda’da ikamet eden biriyle aile birliği kuranlar veya birlikte yaşayanlar (getrouwd / geregistreerd partnerschap / ongetrouwd en hebt een duurzame en exclusieve relatie met elkaar). Bireylerin ilişkilerini kanıtlamaları ve yaşamlarını birlikte sürdüreceklerini yazılı olarak beyan etmeleri (de relatieverklaring) gereklidir.
2. Aile Birleşimi (Gezinshereniging): Var olan aile birliğinde, reşit olmayan çocukların ve eşlerin Hollanda’da ikamet izninin aile birleşimi yoluyla alınmasıdır. Başvuru sahibinin en az bir yıllık iş sözleşmesine ve yasal asgari ücrete eş değer brüt gelire sahip olması gerekmektedir. İkamet izni olan mülteciler için daha esnek kurallar geçerlidir.
3. AB Ülkesi Vatandaşları: 27 Avrupa Birliği ülkesinden birinin vatandaşlığına sahip olan göçmenlerin Hollanda’ya yerleşmeleri, çalışmaları ve kendi işlerini kurmaları mümkündür. Hollanda’da eğitim gören AB vatandaşı öğrenciler; Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında tam zamanlı, diğer aylarda ise haftada azami 16 saat çalışabilirler. Ancak işsizlik ve sosyal yardım ödeneklerinden yalnızca yasal hak kazandıkları takdirde faydalanabilirler.
4. Nitelikli Bilgi Göçmenleri (Kennismigranten): Hizmet verilecek kurum veya iş yerinin, Hollanda Göç ve Vatandaşlık Dairesi (IND) tarafından "referans kurum" (referent) olarak tanınması ve kayıtlı olması gerekir. Bu uygulamadan faydalanan bilgi göçmenlerinin aylık belirli bir brüt geliri sağlamaları yasayla zorunlu kılınmıştır. (Ayrıntılı bilgi için: www.ind.nl)
5. İşverenin Davetiyle Yerleşenler (Tewerkstellingsvergunning): Hollanda’da veya diğer AB ülkelerinde bulunamayan meslek grupları için işverenin gerekli arama/tarama süreçlerinden sonra uzman ve usta personeli Hollanda’ya getirmesini sağlayan yasal yoldur. 1964’te başlayan toplu çalışma izinleri (collectieve tewerkstellingsvergunning) ile Hollanda’ya yerleşen ilk nesil Türkler bu yolla gelmiştir. Bu izinler özellikle tekstil sektörü için 1974 yılı sonuna kadar verilmiştir. İşveren; davet ettiği kişinin nitelikli eleman olduğunu, yetki ve tecrübesini belgelemek zorundadır. Türkiye’den gelen din görevlileri de genelde özel çalışma izni yoluyla geçici veya sürekli ikamet almaktadır. (Gerekli bilgi için: www.uwv.nl)
6. Mülteci Hakkını Kullananlar: Ülkesinde ırk, din, sosyal konum, siyasal düşünce ya da ulusal kimliği nedeniyle baskı görerek kendi devletine olan güvenini kaybeden ve Hollanda’ya sığınma talebinde bulunup talebi "kabul" edilen kişilerdir. Başvurular uzman bir kadro tarafından incelenerek karara bağlanır.
7. Kendi İşini Kuran Göçmenler: Hollanda’da inovasyon alanında iş kuranlar veya 1.250.000 Avro yatırım yapanlar, 1 yılın sonunda Hollanda Girişimcilik Ajansı (RVO) tarafından verilen olumlu tavsiye kararıyla ikamet izni alabilirler. IND, yatırım tutarının kaynağı konusunda Finansal İstihbarat Biriminden (Financial Intelligence Unit – Nederland) görüş talep edebilir.
8. UNHCR Davetiyle Yerleşen Mülteciler: Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği tarafından mülteci kamplarından seçilen kişiler, Mülteci Barınma Merkezlerinde (AZC) kalmadan doğrudan şehirlere yerleştirilir. Kendilerine ve ailelerine geldikleri tarihten itibaren ikamet ve çalışma izni verilir. (Yıllık ortalama kontenjan 500 kişidir.)
9. Yabancı Şirket Unvanıyla Görevlendirilenler: Yabancı bir firmanın bünyesinde çalışıp Hollanda’da görevli veya hizmetli olarak bulunanlar.
10. Eğitim Amaçlı İkamet: Yükseköğretim (HBO), yüksek lisans, doktora veya üniversite eğitimi almak isteyenlerin eğitim süresince ikamet imkânı bulunmaktadır. İlgili eğitim kurumunun IND nezdinde tanınmış referans (referent) olması gerekir; başvuruyu öğrenci değil, kurum yürütür.
11. Ankara Anlaşması: Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) arasındaki Ortaklık Anlaşması uyarınca, Türk vatandaşları belirli şartları sağlamak ve kendi geçimlerini karşılamak kaydıyla serbest meslek erbabı olarak oturma izni alabilirler. Bu süreçte uzman bir kurumdan destek alınması önerilir. (Bilgi için: www.ind.nl ve www.kvk.nl)
12. Çifte Vatandaşlık / Soybağı Hakları: Anne veya babasından biri Hollanda vatandaşı olan çocuklar, yurt dışında doğup yaşasalar dahi Hollanda’ya yerleşerek eğitim alma ve çalışma hakkına sahiptirler.
13. Eğitim Olanakları ve Koşulları: Bir eğitim kurumuna kayıt olanlar (inschrijving), eğitim süresince ikamet iznine ve sınırlandırılmış çalışma iznine (tewerkstellingsvergunning) sahip olurlar. IND tarafından tanınan akademik üniversiteler (WO) ve meslek yüksekokullarına (HBO) ait listeye IND’nin resmi sitesinden ulaşılabilir. Hollanda’da bir öğrencinin yıllık eğitim, ulaşım ve barınma maliyeti ortalama 20.000 Avro’yu bulmaktadır. Mezun olan öğrencilerin yaklaşık %25’i iş bularak kalıcı ikamet hakkı elde etmektedir.

Türkiye’de Yaşayan Hollanda Vatandaşı Gençler

Türkiye’de yaşayan, 600 ila 1000 arasındaki öğrenim çağındaki Türk kökenli Hollanda vatandaşı gençlerin Hollanda’da eğitim alma, burs ve kredi imkânları bulunmaktadır. Ayrıca Türkiye’deki üniversitelerde yabancı öğrenci kontenjanından da faydalanabilirler.

Örnek Durum: Hollandalı bir baba ile Perulu bir annenin çocuğu için babanın yasal gelir şartını (inkomentoets) sağlayıp sağlamaması araştırılıyordu. Baba Hollanda vatandaşı olduğu için çocuk da soybağı ilkesi uyarınca doğumla Hollanda vatandaşlığı (Nederlander vanuit geboorte) kazanmıştır. Bu nedenle gelir şartı aranmaksızın doğrudan Lima’daki Hollanda Başkonsolosluğundan pasaport başvurusu yapılması yeterlidir.

Hollanda Bireysel Çalışma Ortamı ve Gelir Kaynakları

Hollanda iş gücü piyasasındaki arz ve talep dengesi, günümüzün 24 saat işleyen ekonomisinde belirleyici hale gelmiştir. Geç geçmişte kamu kurumlarının tam olarak çözemediği göçmen istihdamı sorunu, piyasadaki talep artışı sayesinde büyük ölçüde aşılmıştır.

Çalışma hayatında yasal bir sözleşmenin varlığı şarttır. Bu sözleşmenin iş hukukuna ve Hollanda Anayasasına uygun olması gerekir.

• Sözleşme ve Çalışma Türleri: Leercontract, Uitzendcontract, Oproepcontract, Nul-urencontract, Full-time / Part-time Overeenkomst, Arbeidsovereenkomst, Dienstbetrekking.

Büyüyen Kazanç Alanı: ZZP'er

1960'lı yılların başında başlayan misafir işçi göçünün (trekarbeider / gastarbeiders) ardından aile birleşimleri gerçekleşmiş, bugün üçüncü ve dördüncü nesil iş hayatına katılmıştır. Son yıllarda sıkça kullanılan kavramlardan biri ZZP’er (Zelfstandige zonder personeel - Personelsiz serbest çalışan / şahıs şirketi) ifadesidir.

Özellikle sağlık sektöründe binlerce Türk, Faslı ve diğer göçmen kökenli çalışan ZZP'er olarak yer almaktadır. Hollanda’nın sağlık bütçesi 2026 yılı itibarıyla 150 milyar Avro seviyesine ulaşmıştır.

ZZP'er ve Taşeronluk Nedir?

Taşeron (alt işveren), büyük bir projeyi üstlenen ana yükleniciden (örneğin: zorg uitzendbureau) işin bir kısmını veya tamamını alan bağımsız yüklenicidir. ZZP’er çalışanlar bir aracı kurum üzerinden çalışabilecekleri gibi doğrudan işverene de hizmet verebilirler.

• Hizmet Verilen Başlıca Sektörler: Kamu kurumları, ceza infaz kurumları, TBS (Adli Psikiyatri) merkezleri, toplam 1 milyon 400 bin kişinin çalıştığı ve 70 bin eleman açığının bulunduğu sağlık sektörü, lojistik, teknik hizmetler ve inşaat sektörü.
• Yasal Yükümlülükler ve Haklar: ZZP’er olarak çalışabilmek için öncelikle Hollanda Ticaret Odasına (KVK) kayıt olmak, vergi numarası (btw-nummer) almak ve ticari banka hesabı açmak gerekir.
• Sigorta ve Vergi: Brüt kazancın tamamı net gelir değildir. Gelir vergisi ve vergi iadeleri için Vergi Dairesinden (Belastingdienst) bilgi alınmalıdır. ZZP’er olarak çalışanlar; malullük (WIA), hastalık (ZW) ve işsizlik (WW) sigortalarına otomatik olarak tabi değildir; bu sigortaları isteğe bağlı olarak kendileri yaptırmalıdır. Hükümetin bu konuda zorunlu sigorta düzenlemeleri üzerine çalışmaları sürmektedir. Ayrıca profesyonel bir muhasebeci ile çalışmak önem taşımaktadır.

Ankara Anlaşması Hakkında Not

12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan Ankara Anlaşması kapsamında Hollanda’da kendi işini kuran bir kişi, 3 yıl boyunca işletmesini başarıyla işlettikten sonra serbest işçi olarak çalışma hakkı kazanır. 5 yılın sonunda ise Hollanda vatandaşlığına başvuru yapma hakkı doğar.

Bu süreçlerdeki hukuki işlemlerin uzman bir avukat rehberliğinde yürütülmesi en sağlıklı yöntem olacaktır.

Sağlıcakla kalın

Mustafa Nejat Sucu