Hollanda’da Yaşayan Millet-i Sâdıka Türkler: Kimlerdir ve Gelecekte Bizi Nasıl Bir Yaşam Kalitesi Bekliyor?

Hollanda’da Yaşayan Millet-i Sâdıka Türkler: Kimlerdir ve Gelecekte Bizi Nasıl Bir Yaşam Kalitesi Bekliyor?

Hollanda’da yaşayan Türk toplumu, hem anavatanı Türkiye’ye hem de yaşadığı ülke Hollanda’ya derin bağlarla bağlıdır. Peki, 62 yıllık göç tarihinde Türk toplumu nasıl bir dönüşüm geçirdi? Aidiyet, sadakat, siyasal temsil ve gelecek güvencesi açısından önümüzde nasıl bir tablo bulunuyor?

Hollanda toplumunda henüz Türkler için kullanılmayan bir unvan var: Millet-i Sâdıka, yani sadık millet. Hollanda devletine ve toplumuna bağlılığı, sadakati (loyaliteit) ifade eden bu sıfat neden Hollanda’da yaşayan Türkler için de kullanılmasın?

Hollanda’da yaşayan Türk toplumu, bir yandan anavatanı Türkiye’ye, diğer yandan hayatını sürdürdüğü Hollanda’ya güçlü bağlarla bağlıdır. Bunun aksini düşünmek, insanların yaşam boyunca geçirdiği değişimlere, toplumsal dönüşümlere ve olgunlaşma süreçlerine aykırı olurdu.

Ne var ki bazı kesimler, Türkiye ile aramızdaki vatan, millet ve inanç bağlarının zayıflamasını kendi çıkarları açısından istememektedir. Hollanda’ya bağlılığımızı geliştirmemizi, Hollandalılarla toplumsal ve ailevi bağlar kurmamızı hiçbir zaman olumlu karşılamayanlar olmuştur. Bunun arkasında, zamanla kendilerinin geri planda kalacağı ve önemlerini kaybedecekleri endişesi yatmaktadır. Oysa korkunun ecele faydası yoktur.

62 yıllık göçün ardından nereye geldik?

Geçen 62 yılda, özellikle 1980 sonrasında Hollanda’da kalıcılığımızın kesinleşmesiyle birlikte önemli bir eğitim seferberliği başlattık. Amacımız, çocuklarımızın iyi eğitim almasını, meslek sahibi olmasını ve toplumda beyaz yakalılar ile bürokratlar arasında yer edinmesini sağlamaktı.

Mustafa Tanır, İsa Doğan ve Mustafa Ayrancı gibi Almelo’nun farklı meslek gruplarından temsilcileriyle birlikte, Almelo Sosyal ve Kültürel Hizmet Kurumu Stichting Netwerk bünyesinde toplum çalışanı olarak görev yapan İlse van Dalen’in desteğiyle 1986 yılında bu konuda önemli çalışmalar gerçekleştirdik. Aynı yıl, eğitim alanında faaliyet göstermek amacıyla Almelo Türk Eğitim Komitesi’ni (Het Comité Turks Onderwijs Almelo) kurduk.

Hollanda devletine ödediğimiz vergilerin karşılığında çocuklarımız için eğitim olanaklarından yararlanma imkânı doğduğunda, bu fırsatı değerlendiren ilk topluluklardan biri olduk. Özellikle 1980’li yıllarda Türkiye’den Hollanda’ya göç eden aileler, eğitim alanındaki bu imkânları çocuklarının geleceği için bir fırsata dönüştürdü.

Hollanda’da Türk eğitim seferberliği

Türkiye’den gelen anne ve babalar, kendi hayatlarında bulamadıkları eğitim fırsatlarını çocuklarına sunmak istediler. Çocuklarının ve torunlarının kendilerinden daha iyi bir eğitim alması, daha iyi koşullarda yaşaması ve toplumda hak ettikleri konuma ulaşması için çaba gösterdiler. Bu istek bugün de devam etmektedir.

Peki, bütün bu çabalarımıza rağmen çocuklarımıza ve torunlarımıza hangi değerleri aktaramadık?

Çocuklarımıza ve torunlarımıza ne aktaramadık?

Hollanda vatandaşlığına geçmek isteyenlerden bir süredir Hollanda bayrağına, anayasasına ve ülkesine bağlılık yemini (Verklaring van Verbondenheid) isteniyor. Acaba bizden, Hollanda’da yaşayan birer Millet-i Sâdıka Türkler olmamız mı bekleniyor?

Yoksa bireysel mutsuzluklarımıza bir kılıf bulmak, yaşadığımız sorunlara sürekli bir neden ve sorumlu aramak mı istiyoruz?

Bol para kazanmanın, üniversite eğitimi almanın, büyük bir eve sahip olmanın ve güzel bir aile kurmanın geçmişten gelen aşağılık duygularımızı telafi ettiğini düşünsek de (ter compensatie van minderwaardigheidscomplexen), Hollanda’da yaşayan bazı Türk göçmenlerinin bireysel mutsuzluklarını aşamadıkları görülüyor.

En küçük sosyal, siyasi veya küresel sorunda bile bir suçlu, bir sorumlu ya da bir günah keçisi (zondebok) arama eğilimi ortaya çıkabiliyor.

Sonuç olarak mutsuzluk, huzursuzluk ve tatminsizlik duygusu Hollanda’daki yaşamın bir parçası hâline gelebiliyor. Oysa insanın mutlu olabileceği başka bir ülkenin bulunup bulunmadığı da sorgulanmalıdır. Mutluluğun maddiyatta değil, maneviyatta olduğunu söyleriz. Ancak her bireyin mutluluk anlayışı ve yaşam tecrübesi farklıdır.

Neden istediğimiz noktaya gelemiyoruz?

Özellikle Hollanda’da doğan, eğitim alan, büyüyen ve sosyalleşen üçüncü ve dördüncü nesillerin Türkiye’ye yönelik aidiyet duyguları dikkat çekicidir.

Avrupa’da giderek görünür hâle gelen Türk ve Müslüman karşıtı söylem ve eylemler, bazı genç kuşakların Türkiye’ye ve kendi kültürel kimliklerine bağlılık duygularını daha da güçlendirebilmektedir.

Bugün üçüncü ve dördüncü nesil gençler, tatillerini büyükannelerinin ve büyükbabalarının memleketleri olan Kayseri ve Nevşehir yerine Alanya, Bodrum, Marmaris ve Kuşadası gibi turizm merkezlerinde geçirmeyi tercih edebiliyorlar. Bu da yeni nesillerin Türkiye ile kurdukları ilişkinin değişen boyutlarını gösteriyor.

Genel bir yaklaşım olarak değerlendirilmemekle birlikte, bazı Hollandalıların açıkça dile getirmedikleri bir düşünce de var: Ne kadar çabalarsan çabala, ne kadar bize benzemeye çalışırsan çalış, hiçbir zaman bizden biri olamayacaksın.

Bu dışlayıcı yaklaşım, ötekileştirme ve farklılaştırma politikalarıyla birleştiğinde göçmenlerin geleceğini belirsizleştiriyor. Özellikle genç kuşakların toplumdaki yerini ve geleceğe yönelik beklentilerini olumsuz etkiliyor.

Faslılar bizden daha mı iyi durumda?

Toplumsal temsil ve bazı kamusal görevler açısından değerlendirildiğinde, Fas kökenli Hollandalıların Türk kökenli Hollandalılara kıyasla daha görünür ve etkin oldukları söylenebilir.

Yüzlerce Fas kökenli futbolcunun yanı sıra Meclis Başkanlığı ve Rotterdam ile Arnhem gibi önemli şehirlerin belediye başkanlığı görevlerinde de Fas kökenli isimler yer alabildi.

Bu farklılığın nedenlerinden biri, Fas'ın uzun yıllar Fransız sömürgesi olması nedeniyle Fas kökenli ailelerin Fransız dilini ve kültürünü daha yakından tanımış olmaları olabilir. Bu durumun Hollanda toplumunu ve toplumsal ilişkileri anlamalarında da etkili olduğu düşünülebilir.

Elbette bu konu, başlı başına ayrı bir eğitim ve araştırma çalışmasını gerektirmektedir.

Son yıllarda olumlu gelişmeler de yaşanıyor

Son yıllarda Türkiye kökenli göçmenler açısından Hollanda'da önemli gelişmeler yaşanıyor.

Bunların en dikkat çekici örneklerinden biri, 2022 yılında Rijswijk Belediye Başkanlığı görevine getirilen Huri Şahin'dir.

Bir diğer önemli isim ise Dilan Yeşilgöz'dür. 29 Ekim 2025 tarihinde gerçekleştirilen Hollanda Temsilciler Meclisi erken genel seçimleri öncesinde VVD'nin siyasi lideri ve başbakan adayı olarak öne çıkmıştı. Seçimlerin ardından siyasi görevini sürdüren Yeşilgöz, bugün Hollanda Savunma Bakanı ve VVD'nin siyasi lideri olarak görev yapmaktadır.

Ancak burada önemli bir gerçek var: Hollanda'da siyasi ve toplumsal açıdan etkili görevler üstlenebilmek için öncelikle Hollanda'nın çıkarlarını (landsbelang) savunmak ve ülkenin kurumsal yapısı içinde sorumluluk almak gerekiyor. Hollanda'nın kabul ettiği siyasi ve idari görevler, bu çerçevede şekilleniyor.

Hollanda Temsilciler Meclisi seçimleri ve siyasi analiz

Nasıl bir Hollanda toplumundan söz ediyoruz?

Hollanda, çok seçenekli ve çok biçimli bir demokrasiye, yani çoğulcu ve çok kültürlü bir toplumsal yapıya (pluriforme democratische samenleving) sahip.

Muhafazakâr, millî ve yerli değerlere önem veren Türk seçmenler, kendilerine inanç ve kültür bakımından yakın gördükleri siyasi partilere yönelme eğiliminde. Hollanda'daki siyasi seçeneklerin çeşitliliği, farklı kültürlerin ve yaşam biçimlerinin bir arada bulunduğu toplum yapısıyla da örtüşüyor.

29 Ekim 2025 tarihinde yapılan erken genel seçimlere toplam 27 siyasi parti katıldı. Hollanda Temsilciler Meclisi seçimlerinde 13 milyon 589 bin 128 seçmene (kiesgerechtigden), 342 belediye üzerinden seçim davetiyesi (oproepkaart) gönderildi. Seçime katılım oranı yüzde 78,3 olarak açıklandı.

Hollanda'da oy kullanmak zorunlu değil. Seçimlere katılım, zorunlu bir yükümlülükten ziyade demokratik bir vatandaşlık görevi olarak değerlendiriliyor.

Seçimlere katılan 27 siyasi partiden 15'i, Temsilciler Meclisi'nde (Tweede Kamer) bir veya daha fazla sandalye kazanarak temsil edilme hakkı elde etti.

Hollanda'da kaç seçmen var?

Hollanda, yaşlanan nüfus yapısına sahip ülkelerden biri. Yaklaşık 18 milyon 200 bin nüfusa sahip olduğu kabul edilen ülkede, nüfusun yüzde 79'unun seçmen yaşında olduğu varsayılırsa toplam seçmen sayısı yaklaşık 14 milyon 980 bine ulaşıyor.

Sevindirici sonuçlar, ancak dikkatli olmak gerekiyor

2025 seçimlerinin en sevindirici sonuçlarından biri, Geert Wilders liderliğindeki aşırı sağcı PVV'nin önemli ölçüde oy ve sandalye kaybetmesiydi. PVV'nin 11 milletvekili kaybederek D66'nın ardından ikinci sıraya gerilemesi, Hollanda siyasetinde yeni bir yönetim ve gelecek umudunun ortaya çıkması açısından önemliydi.

Önümüzdeki yıllarda stratejik oy kullanmanın (strategisch stemmen) daha da önemli hâle geleceğini düşünüyorum.

Seçimlerde Sosyal-İlerici Liberal çizgideki D66 partisinin 28 bin oy farkıyla birinci sıraya yerleşmesi ve yeni hükümetin başbakanının D66'dan çıkması yönündeki gelişmeler umut verici bir tablo oluşturdu.

Son yıllarda Hollanda siyasetinde, toplumun hoşnutsuzluğunu ve memnuniyetsizliğini bir günah keçisi (zondebok) üzerinden açıklama eğilimi giderek güçlendi. Bu yaklaşım, siyasi partiler açısından popüler ve oy getiren bir yönteme dönüştü.

Bu nedenle göç, göçmenler, mülteciler, sığınmacılar ve ülkede yerleşik göçmenler karşıtı söylemler, geçmişe kıyasla daha fazla siyasi tartışmanın merkezinde yer alıyor.

D66'nın birinci parti olmasında ve hükümet kurma sürecinde öne çıkmasında Türkler ve diğer göçmen toplulukların kullandığı stratejik oyların (strategisch stemmen) da etkili olduğu söylenebilir.

Göçmenler olarak mevcut sorunlarımızla birlikte ortak yaşamı (harmonieuze samenleving) güçlendirmek zorundayız.

Paylaşılan siyasi güç ve yeni koalisyon arayışları

Siyasi gücün farklı kesimler arasında paylaşılması (gedeelde staatkundige macht), demokratik açıdan olumlu bir gelişmedir. Ancak 15 siyasi partinin temsil edildiği ve 150 üyeden oluşan Temsilciler Meclisi'nde salt çoğunluğu, yani 75 artı 1 milletvekilini sağlayacak bir koalisyon oluşturmak kolay olmayacaktır.

4 Kasım 2025 tarihinde, seçimlerde en büyük parti olan D66'nın yeni koalisyon olanaklarını araştırmak üzere görevlendirdiği eski Sosyal İşler ve Çalışma Bakanı Wouter Koolmees, koalisyon kurma çalışmalarının kolay olmayacağını ortaya koydu.

D66 lideri Rob Jetten'in başbakanlığında yeni bir hükümet kurma arayışları, Hollanda siyasetinin önümüzdeki dönemine yön verecek önemli gelişmeler arasında yer alıyor.

Hollanda'ya aidiyet nedir?

Son iki yılda göçmenleri günah keçisi hâline getiren ve dışlayıcı söylemleri öne çıkaran politikalardan uzaklaşılması gerekiyor.

Hollanda'nın yeniden kendi temel sorunlarına, ekonomik ve toplumsal yapısına, fabrikalarına, üretimine ve çözüm bekleyen meselelerine odaklanması önem taşıyor. Bu konuda umudum var.

Göçmenleri sürekli siyasi tartışmaların merkezine yerleştirmek yerine, toplumun bütün kesimlerini kapsayan ortak çözümler geliştirilmelidir.

Gelecek güvencesi, Hollanda'nın güvencesidir

Bu noktada yeni hükümetin, gerekli uyum ve yeniden yapılandırma çalışmalarıyla birlikte geleceğe yönelik kapsamlı bir plan hazırlaması gerekiyor.

Hollanda'da yaşayan göçmenleri de kapsayan bir gelecek güvencesi (toekomstzekerheid) oluşturulmalı ve bu hedef yalnızca söylemde kalmayarak uygulamaya geçirilmelidir.

Çünkü göçmenlerin geleceğe güvenle bakabilmesi, aynı zamanda Hollanda'nın toplumsal huzuru ve ekonomik istikrarı açısından da önemlidir.

Göçmen olarak anılmaktan yorulduk

Hollanda'da doğan, büyüyen ve eğitim alan gençlerin önemli bir bölümü, artık kendilerini yalnızca göçmen kimliğiyle tanımlamak istemiyor.

Tam anlamıyla Hollanda vatandaşı olma (volwaardig Nederlanderschap), toplumsal uyum (integratie), kültürel uyum (acculturatie) ve asimilasyon tartışmalarının ötesinde, yeni nesiller kendi geleceklerini kendileri şekillendirmek istiyor.

Bu gençler, Hollanda'da göçmenleri temsil ettiğini düşünen belirli bir siyasi partiyle özdeşleşmek veya yalnızca bu kimlik üzerinden aidiyet kurmak istemiyorlar.

Hollanda'da doğan ve büyüyen yeni nesil Hollandalılar, artık farklı siyasi partilerde aday olabiliyor, çeşitli siyasi hareketlerde görev alabiliyor ve kendi tercihlerine göre oy kullanabiliyorlar.

Burada önemli olan, herhangi bir siyasi partinin kendisini başarılı ilan etmesinden ziyade, toplumsal karşılığını ve uzun vadeli oy potansiyelini doğru değerlendirmesidir.

Bir siyasi parti, kuruluşundan bugüne ve son seçimlerde ülke genelinde yalnızca 1.600 oy daha fazla aldığını başarı olarak değerlendirebilir. Ancak son 15 yılda oy potansiyelinin yüzde 60 artarak 150 bin oya ulaşması gibi göstergelerin de dikkate alınması gerekir.

Yanlış politikalar, yetersiz programlar ve hatalı propaganda yöntemleri, bir siyasi partinin seçimlerde başarısız olmasına neden olabilir.

Göçmenlerin ve Müslümanların siyasi temsili gerekli mi?

1986 yılından itibaren Hollanda'da beş yıl süreyle kesintisiz ikamet eden yabancılara tanınan yerel seçimlerde seçme ve seçilme hakkı (kiesrecht), Türk toplumu açısından önemli bir dönüm noktası oldu.

Bu hak sayesinde yerel, bölgesel ve toplumsal politikalara daha aktif katılma imkânı doğdu. Böylece siyasi uyum ve entegrasyon sürecinde önemli engeller aşılmaya başlandı.

Hollanda'nın merkezî siyasi partilerinde tercihli oylarla (voorkeurstemmen) daha fazla temsil edilme imkânı elde ettik.

Ancak ilerleyen yıllarda siyasi dışlanma ve farklılaşma tartışmaları gündeme geldi.

Kendi ülkesine ve Hollanda'ya eşit derecede bağlı (loyaal) olduğunu ifade eden Türk kökenli siyasetçilerin Türkiye ile ilişkileri ve muhafazakâr siyasi görüşleri, zamanla Hollanda'daki birçok siyasi partiyle çelişmeye başladı.

Türkiye, egemenlik, millî kimlik ve ulus devlet politikaları konusunda farklı düşünen muhafazakâr seçmenlerin ve temsilcilerin Hollanda siyasetindeki konumu da tartışma konusu oldu. Bazı siyasi çevrelerde bu kesimlerin temsil imkânlarının sınırlandırılması, seçimlerde aday olma şanslarını da etkiledi.

Bu gelişmeler sonucunda, Hollanda'da yeterli siyasi temsil imkânı bulamadığını düşünen, aralarında Türk ve Fas kökenli isimlerin de bulunduğu bazı seçilmiş siyasetçiler ve adaylar ortak bir siyasi çalışma grubu oluşturdu.

Ancak geçmişte belirgin bir ideolojik temele sahip olmayan, göçmen kimliği üzerinden şekillenen bir siyasi hareketin kimlik, kurumsallaşma ve gelecekte varlığını sürdürme konularında ciddi sorunlarla karşılaşması da mümkündür.

Diğer taraftan, Hollanda toplumuyla güçlü bağlar kurmuş, eğitimli, beyaz yakalı ve Hollanda kültürü içinde yetişmiş Türk ve Fas kökenli gençlerin önemli bir bölümü, ana akım Hollanda siyasi partilerinde siyaset yapmaya devam ediyor.

Basın gerçekten üçüncü güç mü?

Hollanda basınının seçimlerde ve siyasi gelişmelerde oynadığı rolü de unutmamak gerekiyor.

Gazeteler, dergiler, internet haber siteleri, televizyon ve radyolar, kamuoyunun oluşmasında önemli bir etkiye sahip. Medyanın siyasi partileri, liderleri ve hükümet kurma ihtimallerini nasıl gündeme taşıdığı, seçmenlerin tercihlerini de etkileyebiliyor.

Kimin iktidara ortak olacağı, hangi partinin birinci sıraya yerleşeceği ve kimin başbakan adayı olarak öne çıkacağı konusunda medyanın etkisi ve gücü göz ardı edilemez.

Bu nedenle basın, demokrasinin önemli denetim ve bilgilendirme mekanizmalarından biri olmasının yanı sıra siyasi gündemin şekillenmesinde de belirleyici bir konuma sahiptir.

Hollanda'da siyasi geleneklerine bağlı siyasetçiler de var

Hollanda siyasetinde seçim sonuçlarının ardından sorumluluk alan ve gerektiğinde görevinden ayrılan siyasetçiler de bulunuyor.

Bunun en dikkat çekici örneklerinden biri, Hollanda İşçi Partisi (PvdA) geleneğinde yaşandı.

Siyasi özeleştiri ve sonuçları

Hollanda, siyasi özeleştirinin ve seçim sonuçlarının doğurduğu sorumluluğun önemli olduğu bir ülke.

Eski PvdA bakanlarından Ad Melkert, 2002 yılında partisinin liste başı (lijsttrekker) ve başbakan adayıydı. Mart 2002'de yapılan seçimlerde partisinin iktidara gelememesi üzerine seçim gecesi sorumluluğu üstlenerek görevinden ayrıldığını açıkladı.

Daha sonra eşiyle birlikte New York'a giden Melkert, Dünya Bankası'nda danışmanlık görevine başladı.

Melkert, Sosyal İşler ve Çalışma Bakanlığı döneminde iş bulma imkânı sınırlı olan kesimlere yönelik Melkert I, Melkert II ve Banenpool gibi istihdam programlarıyla da tanınmıştı.

Benzer bir gelişme 29 Ekim 2025 tarihinde yapılan erken genel seçimlerin ardından da yaşandı.

GroenLinks-PvdA ittifakının liste başı ve başbakan adayı Frans Timmermans, seçimlerde milletvekili sayısının 25'ten 20'ye düşmesi üzerine partisinin iktidara gelme hedefini gerçekleştiremediğini belirterek özeleştiride bulundu ve görevinden ayrıldı.

Bunun ardından GroenLinks-PvdA grupları, Jesse Klaver'i yeni siyasi lider ve grup başkanı (fractievoorzitter) olarak seçti.

Bu örnekler, Hollanda siyasetinde seçim sonuçlarının ardından sorumluluk üstlenmenin ve özeleştiri yapmanın önemini gösteriyor.

Aidiyet duygusu: Hissetmek, yaşamak ve deneyimlemek

Aidiyet duygusu (het gevoel en de ervaring van loyaliteit), bireyin yaşadığı ülkeye bağlılığını yalnızca sözle ifade etmesi değil, bu bağı hissetmesi ve günlük yaşamında deneyimlemesidir.

Hollanda'ya ait olma duygusu, insanın kendisini bu toplumun eşit ve değerli bir parçası olarak görmesiyle gelişir.

Ne olursak olalım, hangi makamda veya mevkide bulunursak bulunalım, Hollanda'ya ait olma duygusunu içselleştirmediğimiz sürece kendimizi her zaman bu ülkenin toplumsal yaşamının dışında hissedebiliriz.

Böyle bir durumda elde edilen başarılar bile bazen anlamını yitirir. Dışarıdan bakıldığında büyük görünen başarılar, insanın iç dünyasını ısıtmaya ve onu mutlu etmeye yetmeyebilir.

İşte bu nedenle aidiyet, yalnızca vatandaşlık belgesiyle veya ekonomik başarıyla ölçülebilecek bir kavram değildir. İnsan kendisini yaşadığı toplumun eşit bir parçası olarak hissetmelidir.

Her yıl Hollanda'ya yeni göçmenler gelirken, yüz binlerce insan da ülkeyi terk ederek doğdukları topraklara, daha güneşli ülkelere veya başka yaşam merkezlerine yöneliyor.

Bu hareketlilik de Hollanda'da yaşayan insanların gelecek, yaşam kalitesi ve mutluluk arayışlarının önemli bir göstergesidir.

Saygı ve sevgilerimle. Hoş ve güzel olun.

Dhr. Mustafa Nejat Sucu

Adviseur voor multiculturele vraagstukken